Gün başına Ortalama

Son Hafta

Cevat Akkanat’ın Korku Islığı kitabıyla 70’lerin ikliminde dolaşıyoruz..

60’larda Modern Türk Şiiri, İkinci Yeni’nin ethos damarıyla beslenirken 70’ler direnç yüklü şiirlerle taçlandı. 80’lerde, Kuşağın klişe tabiriyle söylersek Türk Şiiri yerini süslemeciliğe dayalı, imge yüklü şiirlere bıraktı. 80’lerde şiirin merkezini imgesel kavrayış oluşturuyor, buysa sözü fazlasıyla boğuyor, flu bir görüntü bırakıyordu geride. 80’lerden bu güne Ahmet Güntan, Osman Konuk gibi şairler kaldıysa şiirsel sözü netlikle ifade edişlerinden dolayıdır.

Şiir slogan ve propagandayla yüklüdür. Yoksulluğu savunuyor, halkın yanında yer alıyor ve kavganın göbeğinden sesleniyorsanız şiir slogandır zaten. Slogandaki donukluğun giderilmesi, şiir birimlerindeki klişenin yumuşatılmasına ve kırılmasına bağlıdır.

Bunları Cevat Akkanat’ın 80’lerde yazdığı ilk gençlik verimlerinden oluşan toplamı Korku Islığı başlıklı korkunç çığlıksı kitabını okurken yeniden düşündüm. Korku Islığı’nda şiir, bir çığlık biçiminde gelişiyor, demirden mısralarla örülüyor. Şiirsel öfke, kederi ve yılgınlığı ve üzülüyor olmayı yırtıp atan bir tavra sahip. ‘Suskunluklarda’ şiirinin 4. bölümünde ‘milyarlarla ölçüyorum kanımın/ damarlarımdaki enginliğini’ mısraı dolu ve cesarete dayalı bir söyleyişin bir örneği şeklinde okunabilir.

Korku Islığı’nda güç veren, güç katan şiirler mevcut. Islığın, ıslıklamanın kaynağının ‘korku’ olmadığını düşünüyorum. Egemenlerdir yuhalanan, muktedirlerdir. Yasaklarla ve kısıtlamalarla sınırlanmış genç bir şairin umuduna ve hayata tutunuş biçimlerine tanıklık edebilirsiniz bu kitapta. Direniş, dinamizm katmış şiirine Akkanat’ın. Bu yönüyle 70’lerden bir ada görünümünde kitap. Hem şiirsel atmosfer hem de söyleniş biçimi bakımından. ‘kapitalist lokantalar kulübü’ne karşı ‘soğan doğrayıcılığı’ yapacak kadar halkın içinden konuşan bir özne var kitapta. Muktedirlere ve zalimlere karşı, ezilenlerin ve mazlumların yanında.

Yeni ayırdına vardığım bir gerçek de Akkanat’ın bu toplamda korkunç cesaret yüklü oluşu.’Yürüyorum işte, kollarım omuzlarda/omuzlarımda kollar’ diyecek kadar kendine ve yoldaşlarına güveniyor. İyimser ve yarına inancı tam. Hayatın yangınından geçmiş. Umut yüklü. ‘Kül’ü değil, ‘alev’i seçmiş, dizginsiz alevi. Sesinin yüksek oluşu bundan. ‘Korku yakışmaz bana/dikbaşlı ve devingen/dirençli olmalıyım’ Sadece ‘aykırı şiirler’den teşekkül etmiyor Korku Islığı, tanıklıklarla ilerleyen, uçarılıklarla ve aşkla beslenip ‘inşaat işçileri’nde konaklayan, coşkunun göverten şiirleri diyebiliriz rahatlıkla.

Korku Islığı’nı okuyun derim, daha yeni gerçeklerin ayırdına varacaksınız.

Mustafa Celep

Kuyudaki Koro, dipsiz kuyuda, ‘‘dilsiz ikizini’’ arıyor.

Mevsimlik edebiyat dergisi Kuyudaki Koro, yeni yayın döneminde yeni yüzüyle Maraş’tan okuruna seslenen, hakikaten ilginç bir dergi. Öznel belirlenimlerle ifade edecek olursak göreceğiz ki özgünlüğünü seslenişinde bulan, farklı bir görsel tasarımı ve dergi içindeki bölümleriyle alışılmışın dışında yazılar, hikâyeler ve şiirlerle yüklü bir dergi Kuyudaki Koro.

Şiirler imgeci ve İsmet Özel’in patetik yönünden besleniyor daha çok. Ergen sancıları değil belirleyici olan, aksine acının olgunlaştırdığı bir bilgelik hâkim şiirlere. İsmet Özel’in ilk dönem şiirlerinin duyarlığıyla yazılmış izlenimi uyandırıyor. Ancak bu yanıltıcı gelebilir ilk elden okura. Eleştirmenler ‘İsmet Özel’den sonrasına yeni bir tuğla eklemiş mi bu şiirler’ sorusunun cevabını elbette bundan sonra dergi bünyesinde yayınlanacak olanlara bakarak hakkaniyetli eleştiri erleriyse bulma ihtiyacını hissedeceklerdir. İmgenin duyusal yanından baskın bir tutumla beslenen, ilginç, ilginç olduğu kadar etkileyici şiirler yer alıyor Kuyudaki Koro’da. Hayatla problemli oluş, acı, mutsuzluk ve ölüm, dergideki şiir ve yazıların ihtiva ettiği konular. Sokağa çıkan, sokakta yazılan bir şiir değil bu, acının dipsiz derinliğinden seslenen, ‘dilsiz ikizini’ arayan bir şiir.

Dergide Hayrullah Safa ve Bünyamin K’nın ‘ilk’ diyebileceğimiz, ‘Aynı Tema Üzerine Şiir Denemesi’  Hayatta Kalmak başlıklı ortak atölye çalışması, doğal söyleyişi, tematik tutarlılığı, ele aldığı konuya bakışlarındaki derinlik ve vurucu mısralarıyla okurun zihnine soru işaretleri ve alışılmadık etkiler bırakan, kanaatimce sürdürülmesini gerekli bulduğum farklı bir çalışma.

Hakan Arslanbenzer bir yazısında ‘edebi edebiyat’ ve ‘siyasi edebiyat’ ayrımı yapar, biz bu ayrımı tarafların ayrışıp belirginleşmesi bakımında oldukça manidar ve gerekli bulduk. Komplekssiz ve taraf tutmayan biri olarak görüntünün netleşmesi açısından kabule şayan bir ayrım olduğunu söyleyebilirim.

‘Edebi edebiyat’ yapıyor Kuyudaki Koro daha çok. Ülke gündemiyle ve Türkiye’nin meseleleriyle iştigal etmeyen, duygulanımlarla ve öznel olanla ilgilenen yönüyle edebi edebiyat anlayışı baskın oranda kendini hissettiriyor dergide. Ömer Yalçınova’nın mukayeseli metni Jön Türkler ve Said Halim Paşa yazısı, Paşayı Popülist bir düşünür ve Buhranlarımız’ı Popülist bir eser olarak gördüğümüzde ‘siyasi edebiyat’ anlayışıyla Kuyudaki Koro’nun edebi edebiyat anlayışını bütünleyen nitelikler taşıyan katkılar sunuyor. Bir kavga dergisi değil Kuyudaki Koro, sesine makes bulma arayışında.

Bende şaşırtıcı etkiler bıraktı Kuyudaki Koro, hayretim sesteki müziğin içlenişinden kaynaklanıyor değil, koronun birlikte edebiyatı omuzlayışı ve sesin sese mukabilinde taşıdığı umuttur.

‘Şükür ki var’ diyen umut yüklü bir dergi Kuyudaki Koro.

Kımıltıya ses verin derim, Kuyudaki Koro’yu okuyun.

Mustafa Celep

36.Zafer yılını kutlayan Bilim-Araştırma dergisi Zafer, 36 yıl ve 421 sayıdır Adapazarı’nda yayın etkinliğini sürdürüyor.

36 yıl şevkle okuyucuyu selamlamak, bir dergi için üstün bir gayret ve azmi gerektiriyor. Dile kolay görünen, Mevla’nın bereketinin tecelli ettiği bir çile, ilim ve vefa yolculuğu bu. Kalabalık bir kalem kadrosu var Zafer’in. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Prof. Dr. Sefa Saygılı, , Selim Gündüzalp, Ümit Şimşek, Metin Karabaşoğlu, yazarlarından bazıları..

Zafer dergisi, ‘Bismillah’ deyip 36.yılın yeni yüzünde kapak konusu olarak ‘Hayat nedir?’, ‘Nereden geldik, neyiz, nereye gidiyoruz?’ sorularına Risalelerin ışığında yeniden cevap arıyor. Orta sayfa sohbeti olarak da Mehmed Kırkıncı Hocayla bir söyleşi gerçekleştirilmiş.

Bilimsel ve psikolojik bir dergi Zafer. Bilimsel vakalara Risalelerin penceresinden bakıyor, ilim ve hikmet nazarıyla yani. İnsan psikolojisini itidal üzre kılma çabasında. ‘Kendini bilen Rabbini bilir’ düsturuyla hareket ediyor. Düşündüren bir tarafı var. Her okurun istifade edebileceği bir çeşitlilik hâkim dergiye. Hem görsel hem içerik açısından. Araştırmalar, alıntılar, sohbetler, hikemi hikâyeler, bilimsel açıklamalarla zihne bir dinçlik, kalbe iman katıyor.

Ümit Şimşek, ‘Hayat nedir?’ başlıklı yazısıyla Bakara suresinin 28.ayetinin bir yorumunu sunmuş okuyucuya. Evrim teorisine Kur’an’dan bir ayetle cevap vermiş Şimşek. Dikkatli okunduğunda bu yazının zihni düşünmeye sevk ettiğini söyleyebiliriz. Söz konusu yazıda Ümit Şimşek, Yaratılış teorisinin tesadüflerle açıklanamayacağını, hayatın kaynağının ‘ihya’ edici olma vasfıyla Allah c.c.,  insanın cansız maddeden teşekkül edip ona can verenin hayat sahibi Yüce Yaratıcı olduğunu, bir çekirdekte bir tohum taşımanın hikmetinin hakikatin dairesinde kalarak anlaşılabileceğini ifade ettikten sonra cansızken bedenimize can bahşedenin Hay ismiyle müsemma Allah c.c.  olduğunu, ‘Nasıl olur da Allah’ı inkâr edersiniz ki, siz cansız iken o size can verdi’ ayetine göre tefsir ediyor.

Metin Karabaşoğlu’nun ‘Hakikatin Renkleri’ başlıklı yazısı, hakikaten etkileyici bir yazı. Celal ve Cemal sıfatlarının yansımalarını Asrısaadet’ten örneklere yer vererek düşünme melekelerimizi harekete sevk eden yönleriyle zihinde yer ediyor. Modern ve postmodern algıya en güzel cevap olmuş Hakikatin Renkleri. Hakikatin tek değil birden fazla olduğunu savunan modern zihne ve gerçekliğin parçalılığını savunan, flu bir gerçeklik imgesi sunan postmodern paradigmaya Asrısaadet’ten yaşanmış kesitlerle cevap niteliğinde bir öze dönüş örneği sergilemiş. Karabaşoğlu’nun Hakikatin Renkleri başlıklı yazısı Vâhid ve Ehad ismişeriflerinin bir yorumu şeklinde okunabilir.

Ümit Şimşek ve Metin Karabaşoğlu bir Risale-i Nur işçileri. Allah ikisinin de kalemini bereketli kılsın.

Zafer’de bir Bilim ve Danışma Kurulu teşekkül ettiğini, ayrıca Adapazarı Yenicami-Çıracılar semtinde sohbet, seminer ve etkinliklerin yer aldığı bir Kültür Merkezi kurulduğunu haber vermiş olalım.

Kültür Merkezinin yeni yeteneklerin merkezi olmasını temenni edelim.

Mustafa Celep

Amerikalı yazar Ernest Hemingway’in esinlendiği şiir:

Baki Yiğit’e teşekkürler..

Akşam Kitap Eki – Her ayın ikinci haftası cuma günü 

Birgün Kitap Eki – 15 günde bir

Cumhuriyet Kitap Eki – Her hafta perşembe günü 

Dünya Kitap Eki – Her ayın ilk cuma günü

Evrensel Kitap Eki – Her ayın son cuması

Milliyet Kitap Eki – Her ayın ikinci haftası çarşamba günü

Radikal Kitap Eki – Her cuma günü 

Sabah Kitap Eki – Her ayın üçüncü haftası cuma günü

Star Kitap Eki – Her ayın ilk perşembe günü 

Taraf Kitap Eki - Her ayın ilk cuma günü

Vatan Kitap Eki – Her ayın on beşinde 

Yeni Çağ Kitap Eki – Her ayın üçüncü haftası cumartesi günü

Yeni Şafak Kitap Eki – Her ayın ilk çarşamba günü 

http://kurganedebiyat.com/

ALTINOLUK’TA HUZUR VAR!

Huzur kaynağa olan bağlılıkta

‘Yüreklerimize yeniden bakmalıyız’ diyen Aylık Mecmua Altınoluk, Ocak 311. sayısını Aile ve Ailede Huzur konularına ayırdı.

Her ay olduğu üzere başyazılar Ahmet Taşgetiren’e ait. Konunun önemine binaen derginin ilk yazısı olan, Taşgetiren’in İslâm’da Aile konusunu Kur’an’ın kavramlarıyla işlediği metninden bahsedeceğim, bu kısa değinide.

Altınoluk dergisi, kendimi bildim bileli, çocukluğumuzdan bu güne yuvamızı ısıtan bir kalorifer peteği. Sentetik değil, doğal ve her zaman ısıtan özelliklerde. İrfan Öztürk Hocamın mücadelelerle dolu olan ailemizin hayatına estetik bir armağanı. Güzellik bahşediyor, aile bireylerini göverten, gönendiren bir niteliği var bu armağanın. İnsan da zaten bu güzelliklerle anılmayacak mı?

Ahmet Taşgetiren, bir vicdan işçisi. Yıllardır ülke gündemine dair yorumlar getiriyor gazete ve dergilerde. Aynı çizgidedir, vicdanın çizgisinde yani. Vicdan yerine yürek demeyi tercih etmek isterdim ama vicdan kelimesi en çok ona ve onun misyonuna yakışıyor. Tevazuundan hiçbir şey kaybetmedi, yıllardır böyle. Alçakgönüllülüğünü aldığı tasavvuf eğitimine borçlu. Kalemini vicdanının sesi kılmış, hürmet ettiğimiz düşünce işçilerindendir.

Ahmet Taşgetiren, yazısına ‘Altın Üçgen: Meveddet, Rahmet, Sekinet’ başlığını vermiş.

Meveddet: Sevgi, yürek ışığı anlamında, el Vedud İsmişerifinden geliyor.

Rahmet: Merhamet, İlahi İsimlerden.

Sekinet: Isınıp kaynaşma, huzur.

Ahmet Taşgetiren aile bahsinde bu üç kelimeyi yaşadığımız toplumla da irtibatlandırıyor. Ailede bir sancı, bir bozuluş ve çürüyüş belirtisi varsa bu toplumu da ilgilendirir diyor. Temel problemi Kaynağa olan duyarsızlıkta görüyor. Yazara göre ailenin yeniden düzenlenişi Kur’ani ilkelerin belirleyiciliğiyle mümkün olacaktır.

Rum suresi 21. Ayetin tefsiri, yorumlanması şeklinde okunabilir Taşgetiren’in dergideki yazısı. Müslüman toplumlarda işleyen aile müessesesinin temel sacayağını bu üç kavram-kelime üzerine oturtuyor yazar. Kaynak: Kur’an. Huzur, kaynağa olan bağlılıkta, ‘Kulluk Bilinci’nde. Reçete: Aileyi bir imtihan yeri olarak görmek, bir savaş alanı olarak değil. ‘Allah’ı görüyormuş gibi yaşama bilinci’ yani. Meveddet’in sebebi, kaynağa olan bağlılıkta gizli. Rahmet, O’nun nazarıyla aileyi kurup kurmadığımıza göredir. Sekinet, ‘Kulluk Şuuru’nu, kulluk şuuru, ‘kul hakkı’ hassasiyetini gerektiriyor. Zira ‘iki dünya mutluluğu’ na bu yollardan ulaşılıyor. Yazara göre Aileyi ‘sevgi ve merhamet mektepleri’ haline getirmenin gerek ve yeter şartı budur.

İslam’da Aile Kurumu, konuşuldu, tartışıldı. Günümüz toplumundaki ailelerin hali pürmelâlini göz önünde bulunduğumuzda Altınoluk dergisi, bu vahamet derecesindeki bahsedilen mevzua ‘‘yeniden’’ bakmamızı öneriyor. Eşlerin eşlere, eşlerin çocuklara, çocukların anne ve babaya, akrabalara ve çevremizdeki sevgi değer kişilere ‘yeni’ bir gözle, Kur’an’ın gözüyle bakmamızı tavsiye ediyor.

Dergide bu ‘yeni’ bakışa konu olabilecek birçok yazı, söyleşi ve Allah dostlarının metinleri, sohbetleri mevcut.

Eğer bir hadsizlik olarak görülmeyecekse yeni bir huzur atmosferi oluşturmak derdinde olanlara Altınoluk’un bu sayısını (Ocak, 2012) şiddetsiz öneririm.

Mustafa Celep

http://www.mustafaerginkilic.com/

http://ucrasiir.wordpress.com/

ŞİİR:

Berna Olgaç - Duman (Ocak 2012)

Hilal Karahan - Ateşi Bölen Gece (Ocak 2012)

Yalçın Aydınlık - Anne Elimden Tut Yoksa Büyüyeceğim (Ocak 2012)

İhsan Deniz- Suya Kanat (Ocak 2012)

İlker İşgören- Bir Hayat Uzağa (Şubat 2012)

Utku Kaygusuz- İçimden Geçenler İçin Koro (Şubat 2012)

Filiiz Çelik Doğru - İpek Tende Kadife Sıyrıklar (Şubat 2012)

DENEME:

Hilal Karahan - Şiir ve Kuantum (Ocak 2012)

Ali Galip Yener- Şairin Sabrı (Ocak 2012)

SEÇKİ:

Mustafa Fırat - Şair Dağın Doruğunda (Şubat 2012)

www.muhurkitapligi.com

Güneştepe Mah. Necip Fazıl Kısakürek Cad. No:135, Güngören-İSTANBUL

Tel-Faks: 0212 6343924

Karayazı Edebiyat

Bu Sayıda Yazı ve Şiirleriyle:

İsahag Uygar Eskiciyan

Ertuğrul Emin Akgün

Arthur Schnitzler

Hüseyin Yılmaz

Süreyya Güran

Gökhan Arslan

Cuma Duymaz

Osman Erkan

Amiri Baraka

Ersun Çıplak

Salim Nacar

Caner Ocak

Öktem Tepe

Cihat Duman

Barış Pirhasan

Süreyyya Evren

Ali Ömer Akbulut

Mustafa Burak Sezer

Mehmet Mümtaz Tuzcu

Mehmet Soner Meryemoğlu

http://karayaziedebiyat.wordpress.com/

TAŞRADA BİR ŞAİR KALBİ!

Özü, sınırsızlığında mevcut..

Hayat Edebiyat Dergisi Mahalle Mektebi, yeni yılın yeni yüzünde 3. sayısı ve dolu içeriğiyle Konya’dan, Anadolu’nun merkezinden edebiyat okuruna mektep olmaya devam ediyor.

Hikâye ağırlıklı bir dergi Mahalle Mektebi. 3. sayısının hacmini çoğunluk itibariyle yazılan hikâyeler belirlemiş. Şiirler ise merkezin sentetik ve yapay yapıtlarından uzak, içtenlikli bir kalbi taşıyor olmanın verdiği açık yüreklilikle kurulmuş, hasbi, sahici şiirler. Mahalle Mektebi, kendi için yeni atılımlar da gerçekleştirmiş olduğunu söylemek mümkün. Adına yaraşır Şiir Mektebi başlığıyla Vural Kaya’nın, dergiye gönderilen şiirleri değerlendirdiği bir bölüm açılmış. Dergi bünyesinde elbette güzel, dinçlik ve tazelik bahşeden şiirler de var. Ancak bendeniz sözü adaşım şairim Mustafa Uçurum’un bir şiirine getireceğim. Kişisel dostluğumuz bir yana, Uçurum’un ‘Taşrada Bir Şair Kalbi’ adını mücehhez kılan şiiri karşısında oldukça etkilendiğimi, bu şiirin ‘üst dil’ gibi estetik tuzaklara düşmeden, etkileyici bir doğrudanlıkla sözünü dolaylamadan ifade eden, nesnel bağlılaşım tekniğine göre kurulu, metnin yüzey yapısında belli bir bütünlüğün gözetildiği son kertede başarılı ve kuvvetli duygulanımlarla yazılmış bir şiir olduğunu söylemek durumundayım.

Ben şiir karşısında of çekerim, derin bir of. Etkilendiğimin resmidir bu. Annem fazla şiir okuma diyor, ara ver! Değişik bir kişi oluyorum şiir okuyunca.  Taşrada Bir Şair Kalbi, insanı değiştiren şiirlerden. Hem benlik ( halka açılma), hem duygunun (şiirsel coşku) kıvamında biçimlenişi hem de şiirin bütünsü bir yapıda düzenlenişi Taşrada Bir Şair Kalbi’nin etkileyicilik katsayısının derecesini yükseltiyor.

Mustafa Uçurum Ağabey, yıllar var, bir insan ve şahsiyet olarak değişmeyen şairlerden. Şiirsel şöhret onu değiştirmeye güç yetiremedi. Ama Uçurum, şiir sanatını olumlu yönde değiştirmesini bildi. Şiirini değiştirdi, ifadenin şiir içinde yayılması, şiirsel benliğin varageline kapılmayışı, netliği ve doğrudanlığı mümkün mertebe gözetmesi, şiirsellikten ödün vermeden düzsözle de şiir yazılabileceğini göstermesi, konuşuyor olmanın verdiği rahat söyleyiş biçimiyle şiirini değiştirdi Mustafa Uçurum.

Taşrada Bir Şair Kalbi’nin özü, sınırsızlığında mevcut. Hassas bir şair kalbin genişliğiyle muhatabına sesleniyor Uçurum. ‘Yeni bir geliş arıyorum halkın içinden halkla beraber’ mısraı Uçurum’un yeni bir mecraya girdiğinin delili. Kimi zaman şiirsel öfke kimi zaman isyan, başkaldırı ve diriliş, ama hep sonsuza açılma derdi ve telaşında Mustafa Uçurum. Eşyanın çıkmaza sokan atmosferinden kurtulma isteğini şiirin çıkış kaynağı olarak betimlemek mümkün. ‘Sonsuz bir tahammülüm var denize karşı’ mısraı, tespitlerimizi ispatlar nitelikte.

Kışın soğuğunda ve telaşlıysanız Taşrada Bir Şair Kalbi’ni okuyun derim.

Mahalle Mektebi, mektep olmaya devam ediyor.

Mustafa Celep

Filiz Çelik Doğru’nun, 2. şiir kitabı “İpek Tende Kadife Sıyrıklar” Mühür Kitaplığı’ndan çıktı…

Özgeçmiş:

18 Kasım 1972 Çivril.
1989’da Çivril Lisesi’nden mezuniyet.
1993’te Karadeniz Teknik Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi “Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği”.
Orta Anadolu’nun en şirin şehirlerinden Niğde’de öğretmenliğe ilk adım.
1996 Pamukkale Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde yarım kalan yüksek lisans.
Mezun olduğu lisede öğretmenleriyle öğretmenlik.
1997-2007 yılları arasında Darıca ve Karadeniz Ereğli’de devam eden öğretmenlik yaşamı.
Karadeniz Ereğli Metin Keskin Sanatevinde resim çalışmaları, karma resim sergileri.
Çocuklukta başlayan şiir sevgisi.
Yarışmalarda çeşitli ödüller.
Okullarda şiir atölye çalışmaları.
Birçok öğrencinin şiirle tanışması, şiir yazması. Öğrencilerinin şiir yarışmalarında kazandığı Türkiye birincilikleri.
Mühür, Temren, Eliz, Berfin Bahar gibi dergilerde yer alan şiirler.
İstanbul Küçükyalı’da devam eden öğretmenlik.
Bir eş ve Doğa’nın annesi.

yok hükmünde bir var

okul kırmış çocuklar gibi gelirdim sana
sevincimi sırt çantama doldurup
tozu göğe ağmış bir güneş alnımda
zil zurna dayanırdım kapına
sevincim : yok hükmünde bir var

ıssız adalar gibi dururdun karşımda
üstüme salardın suskunluğunu
ürkerdim sesinin sahiciliğinden
ne söylesem bir eksik
sözlerim : yok hükmünde bir var

boşuna bekledim iki çay söyleyip
açık sesli bir adam olmanı
yeni hayatlara uyanır gibi konuşmanı
katran karası uykuları çekip almanı üzerimden
yüreğimi tutup çayırlara çıkarmanı
kiraz çiçekleri devşirmeni saçlarımdan
nergislerin boy vermesini bakışlarında
küçük zamanlara büyük tarihler atmanı

aynı insan olmak için sesinle
sesimi çıkarıp asmam boşuna
sahi nasıl olur da bir insan
yokluğu hatırlatır başkasına
varlığım : yok hükmünde bir var

bütün gücün güçsüzlüğündendi oysa
şimdi düşünüyorum da…

aşk : var hükmünde bir yok

‘Üçüncü Mevki’ edebiyat fanzininin 1.sayısı yayımlandı. Hayırlı olsun, devamlı olsun, bereketli olsun!..

İçindekiler

ŞİİR

Ertuğrul Rast / Şizoid Bulgu
Ertuğrul Rast / Felsefe
Soner Atalan / Oysa
Hasan Demirci / Sen
Murat Köstüklü / Noktalı Güvercin

ÖYKÜ

Gökçe Özder / Kayıp
Gökçe Özder / Diyetin Diyeti
Elif Şentürk / Ben?!

DENEME

Vildan Metin / İstanbul’u Yaşamak
Ertuğrul Rast / Bir Garip Masal : Doğu-Batı
Süha Murat Kahraman / Hakikat
Vuslat F. / Huzur(!) Evi
Bilge Makas / Sonsuzdan Korkmak
Bilge Makas / Yol
Emel Mirza / Saatleri Ayarlama Enstitüsü’ne Mektup
Gökçe Özder / Sessiz Raflar

Üçüncü Mevki’ye ulaşabileceğiniz yerler:

İstanbul (Beyoğlu) – Mephisto
İstanbul (Kadıköy) – Mephisto
Ankara (Kızılay) – İmge Kitabevi
Konya – Endülüs Kitap Kafe
Konya – Hüner Kitabevi – Rampalı Çarşı en alt katta

E-posta: ek727@hotmail.com

şiirsaati

SAYI ; 15

(OCAK ŞUBAT MART) 2012

İÇİNDEKİLER

GENÇ ŞAİRE MEKTUP

Ahmet TELLİ

GENÇ ŞAİRE MEKTUP DEĞİLDİR!

Haydar ERGÜLEN

DOSYA /
YALNIZLIK YABANCILAŞMA

VE ŞİİR

İsmail Mert BAŞAT / “Yabanıl” dan, Yabancılaşma’ya

Haluk CENGİZ / Yalnızlaşarak Yabancılaşan Şair mi, Şiir mi?

Hüseyin PEKER / Yalnızlığın Ucundan

E. Bülent YARDIMCI / Şairin İşi Zor

Asuman SUSAM / Yabancılaşma, Şiir Ve Şair Üzerine Bir Deneme

ŞİİRLER

Halim YAZICI, Betül TARIMAN, Nurduran DUMAN, Tozan ALKAN, Ogün KAYMAK, Tuğrul EDİZ, Gülümser ÇANKAYA

BİR ÖDÜLÜN ARDINDAN BAKMAK

(5. Mersin Kenti Edebiyat  Ödülü / Leyla ERBİL)

Sabit Kemal BAYILDIRAN / Kent Kültürü Kültürün Kenti

Metin CENGİZ / Mersin’de Kent Ödülü

Ahmet ADA / Mersin Kenti Edebiyat Ödülü

İletişim Adresi

gulumsercankaya@yahoo.com

Posta Adresi: Maden Mah. Çınar Cad.

No:34 Daire:2 BÜYÜKADA/ İSTANBUL

DERGİ SATIŞ NOKTALARI

ADANA / KARAHAN KİTABEVİ

ANTALYA / KİTAPKURDU SAHAF

OFİS KİTAP KIRTASİYE

ALANYA / BİLEN MARKET-GAZETE

ANKARA / TURHAN KİTABEVİ

İMGE KİTABEVİ

BURSA / EZGİ KİTABEVİ

ASA KİTABEVİ

İSTANBUL / KADIKÖY MEPHİSTO

BEYOĞLU MEPHİSTO

İZMİR / YAKIN KİTABEVİ

PAN KİTABEVİ

MARDİN /  MARDİN KİTAP KIRTASİYE

MERSİN / KİTAPSAN

ORDU / SERÜVEN KİTABEVİ

KASTAMONU / TURUVA KİTABEVİ

Ay vakti gürül gürül çağlamaya devam ediyor

Ay vakti 136. sayı ocak şubat

Ay vakti yürüyüşüne onikinci yılında da devam ediyor. Sevdayı kendine azık etmiş yüreklerin sanat ve estetik iklimine seyahati sürüyor. Edebi edebiyattan emeği ve saygıyı gündeminden düşürmeyen bir anlayışın ürünü bu dergi “İki dünya arasında sanatçı “kapağıyla okuyucuların yine karşısında. Zengin ve dopdolu bir içerikle göz dolduran bu sayı “aziz olan insandır” giriş yazısı ile başlıyor. Üstat Sezai Karakoçun örnek duruşundan söz ediliyor. Ve ay vakti kitaptan çıkan dört kitabın müjdesi veriliyor.

“yel değirmenleri savurmasın diye

Rutubet kokmasın diye akşamların

Gülüşüne saldım hüzünlerimi “diyerek “Kitap/yar” şiiriyle Şeref Akbaba şiir nöbetinden bize sesleniyor.

“Şuurdan şiire “denemesiyle Nurettin Durman şair ve şiir hakkındaki denemesinde “yeni baştan bir idrakin” “şair şiir ve şuurun” kapısını çalıyor.

“Cepheden selam “şiiriyle Mehmet Ragıp Karcı

“bana kurşun gibi yalnızlık biçtiler

Korktum ve ağladım” diye başladığı şiirini korkuyla ümit arasında ve cevabını arayan sorularla tamamlıyor.

“Neyi kaybettiğini düşün derdi babam birşeyi kazandığında”

Mısrasıyla şiirine başlayan

Özcan Ünlünün “ben meseli-1” şiiri bir sevgi ve merhamet çağlayanı olarak şiir ırmağında gürül gürül akmaya devam ediyor.

“İki dünya arasında sanatçı” denemesinde Necmettin Evci ontolojik ve epistemolojik çözümlemeler ve derin bir estetikle mümin şuurunu ortaya koyuyor.

Her zaman orijinal ve rikkatli bir üslüpla yazan Naz Ferniba “cezada elif çıkmazı” hikayesiyle kendini pür dikkat okutturmaya devam ediyor.

“Yüzün sarkar ecelerden

Toplanır âşıklar fevc fevc

Kirpiklerinde yağmur nöbetleri” diyen Selami Şimşek “gülüşün sarkar pencerelerden “şiiriyle insanın özünde ki mevcut aşk istidadını inkişaf ettiriyor.

“Bir ses” isimli öyküsüyle Ercan Köksal hayal aynamıza gerçekçi bir bakışla yazılan bizden bir hikâyeyi tutuyor.

“Şair ne anlatıyor “denemesinde Şadi Aydın sürükleyici bir üslüpla şark irfanının hazinelerini bir numune olarak sunarak hazırladığı güldeste gibi bir yazıyla bizi güzel iklimlere götürüyor.

Yunus Emre Tozal “uçurtma kalemi “denemesiyle batı insanıyla bizim farkımızı varoluş amacımızı ve cevabını arayan sorularını anlatıyor tatlı bir üslupla.

“Mecnun”un ay gazeli” şiiriyle Ahmet Doğru şakk-ı kamer mucizesine bir telmihle aşığın halini yansıtıyor bize.

İsa Karaaslan “gece yarısı günceleri “ile içindeki bir seyahat özlemini içinde ki yazarları mısralarını susuşlarını ve kendi kendisiyle sohbetini anlatıyor gecenin bir yarısında çıkıp gelen efkârıyla.

“Kışa “kış kış”demeyelim” denemesi ile Ömer Özden bize kışın hallerini ve güzelliklerini resmediyor. Yaşadığımız mevsimi sevdiriyor.

İsmail Bingöl “dağılırken sevdanın sesi zamanda “yazısında hayatı ve onun çelişkilerini sevgi ve sevgisizliği kini ve nefreti sorgulayan merhameti ana gündemine yerleştiren ve okundukça okunan bir üslüpla bizi hayatı ciddiye almaya çağırıyor.

“Göç” isimli hikâyesi ile Fahri Ayhan bize yoksulluğun ve çaresizliğin bir resmini çiziyor ve bizi anadolunun ortasında yaşanan acılara götürüyor.

“Sabrın eyyüpleri geldiler yaralı kalpleriyle kar yağıyordu o gün şehre

şuaybın ateş yağan göklerinden bir avuç gözyaşı akıyordu o gün şehre” diyen Mehmet Baş

“Bir korsan gösteridir hayat “isimli uzun şiirle şiirler yazmaya devam ediyor.

Bilal Kemikli” pierloti de seher vakti” ile  istanbulu yeniden fethediyor ve bir ezan sesinde bayrağını medeniyetimizin burçlarını dikiyor.

“İstanbul yeniden açar kapılarını

allahu ekber allahu ekber “

“Konuşmayı unutup görmeyi öğrendiler” hikâyesi ile Ömer Eski şiir tadında derin anlamlarla yüklü bir hikâyeyle karşımıza çıkıyor.

Nurşah Karaca “sözün bittiği yer “de susmanın kalesine sığınırken “hayatı ve onun derin meselelerini sorguluyor.

Abdullah Ömer Yavuz her zaman ki kendine mahsus güzel üslübuyla sinema eleştirilerine devam ediyor. “Celal tan ve ailesi: bazen insan, insan değildir” yazısıyla karşımızda.

Her zaman ki şiir tadında mektuplarıyla ve kendine has diliyle Şiraze kalp bahçemizde bir çiçek gibi açıyor miski anberi andıran rahiyalarıyla ve bir bülübülü andıran şakımalarıyla gönül semalarımızı doldurmaya devam ediyor.

Hayırlı okumalar.

Antartika

imlâsız bir ruhla kazıyordunuz gözlerini
yeryüzüne kusarken eşsiz konçertonun

boğuşuyordum metropollerin teninde
kalabalık bir yer bırakıyordu yüzüm
sırtlayıp gidiyordu şiirden elleri
boşluğa hükmederek kalbinizden

bozguna uğrayan en terli solo adımdı

aşktı omurgasız bir geceye sarılmak
böyle de özlenebilir alıştığım verişler
ama üzgündür her yorgun vals
her kalp biraz savruktur gizlediğiniz
parmaklarındaki kıvrımla büküktür

ve şimdi boynuna astığım “ben”
tüm meydanlar saplıdır yalnızlığına
donuk bir karartıyla yükselirken sular
yaşamsal parçalara damlıyordu gök
çukurdu eşindiğim beden

sizindi incittiğim kara parçaları.

Utku Kaygusuz Özgeçmiş:

1985 yılında Tokat’ın Zile ilçesinde doğdu. 1993’te dünyanın küçüldüğünü hissetti. Sivas’ı terk edip ailesiyle beraber İzmir’e geldi. 2009’da Dokuz Eylül Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği bölümünü bitirdi. Her şeye rağmen şiir yazmaya devam ediyor. Şiirleri; Mühür, Varlık, Bireylikler, Berfin Bahar, Özgür Edebiyat, Lacivert, Muaf Şiir, Şehir, Yokluk, Hayâl, P.a.t!, Düşle edebiyat, Doğmasız ve Ölmesiz, Yokuş Edebiyat gibi dergilerde yayınlandı. Şiir dosyaları; 2008 Küçükkuyu 1.Zeus genç şiir ödüllerinde mansiyona, 2009 Nail Çakırhan şiir ödüllerinde üçüncülüğe, 2009 Eskişehir Yunus Emre Şiir ödülüne, 2010 İzmir Karşıyaka Homeros şiir ödüllerinde jüri özel ödülüne değer görüldü. 2009 ‘da ilk şiir kitabı “Sessizliğin Direnci” yayımlandı.

Cezbede Bir Narsist / Vural Kaya

Vural Kaya’nın ikinci şiir kitabı Cezbede Bir Narsist, Ebabil Yayınları’ndan çıktı. İlk kitabına nazaran anlatı payının iyice azaldığı Cezbede Bir Narsist, Kaya’nın uzun şiirdeki başarısını da ortaya koyan bir kitap. Kaya gibi sağlam şiirlerin yer aldığı Cezbede Bir Narsist’te yoğun bir dış dünya vurgusu var. Narsistin cezbesi diyebileceğimiz bu vurgunun yoğunluğu Kaya’nın ikinci kitabında temel yönelim.

Dış dünyaya yoğunlaşmanın getirdiği analiz ve ayrıntıcılıkla derinleşen Narsist, yetenek yetenektir, cümlesinin somut kanıtı olarak karşınızda.

64 sayfa, 14 TL

Talimatlar / Evren Kuçlu

Evren Kuçlu’nun ikinci şiir kitabı Talimatlar, Ebabil Yayınları’ndan çıktı. Şiirde müziği düzyazılaşmaya karşı bir set olarak inşa eden Kuçlu’nun ritmik yapısı Talimatlar’la mükemmelleşme sürecine giriyor. “Çok sert” bir toplumsal hayat eleştirisi sunan Talimatlar şiire üst seviyeden başlayan bir şairin emin adımlarla ilerleyişine şahitlik ediyor.

Evren Kuçlu, ikinci kitabı Talimatlar’la daha büyük ve daha bütüncül bir dünya kuruyor. İlk kitabıyla gerçek bir yetenek olduğunu ispatlayan Kuçlu, ikinci kitabıyla şiirdeki ısrarını ortaya koyuyor.

64 sayfa, 14 TL

İronika / Özgür Ballı

Karagöz, Heves ve Aşkar’da yayımlanan şiirleriyle “teneffüs”ten dönen Özgür Ballı hayatımızda ters giden noktaları ironinin süzgecinden geçiriyor. Lirizm ve ironiyle harmanlanan işlek konuşma dili şiirimizin umut bağlayacağı bir şairi haber veriyor.

Özgür Ballı’nın ilk kitabı İronika, Ebabil Yayınları’ndan çıktı. Büyük acıları, büyük umutları tebessümle ortaya koyan İronika, sizi bir şairin bakış açısıyla etrafınızda akıp giden hayatı sorgulamaya çağırıyor.

48 sayfa, 12 TL

Kemik Yasası / Emre Öztürk

Pırıl pırıl bir ilk kitap. Karagöz’de yayımlanan şiirleriyle okuyucunun dikkatini çeken Emre Öztürk’ün ilk kitabı Kemik Yasası, Ebabil Yayınları’ndan çıktı. Kemik Yasası’yla şiirini bir forma kavuşturma yolunda ciddi bir adım atan Öztürk sahip olduğu yetenekle neye el atsa başaracak düşüncesi uyandıran bir şair. Heceyle yazabiliyor, dörtlük ve beyit düzeni kurabiliyor. Heceyle yazarken ve beyit düzeni kurarken bütünüyle modern kalabiliyor. Tek tehlikesi sahip olduğu rahat söyleyiş.

Neşenin içindeki trajik, varoluşunu kavrayıştaki endişe onu bir ıssızlığa uğratıyor. Cahit Zarifoğlu’na yetenek dolu göndermeler yapan Emre Öztürk, imgeye özel bir önem veriyor. Konuşma dilindeki işlekliğin içinde eritmeye çalıştığı imge patlamalarını denetim altına aldıkça Türk şiirinin istediği türden bir şiir kuracak.

64 sayfa, 14 TL

www.ebabilyayinlari.com

Karagöz 18 Ölü Hürlük

Hay Hak!

Edebiyat ya da şiir kendi üzerine kapandığında kat yerleri bir süre sonra iz yapmaya ve aşınmaya başlar. Hep aynı şeylerden ve kimselerden söz açar. Belli bir çevrenin zevkine hitap eder. Benzer lakırdıları heceler. Söz gelimi kapaktan içeriğe kadar bir dergi, sürekli kendi beğenisini okuyucuya aşılıyor ve kendi kadrosuna referans yapıyorsa ciddi anlamda bir sorun vardır. Sözün özü sürekli kendiyle söyleşen edebiyatın özü gürleşmez. Kendine hayran bir edebiyat özgürleşmez.

Bize kalırsa devletin müdahalesi dışında, okumanın mümkün olduğu bir ortam, görece özgür bir ortam sayılabilir. Görece özgürlük, eskiden bizde karaborsaydı; bugünse Batı’daki gibi belli bir bedeli ödemeye razı olana kendini bırakır. Kuşkusuz şiirin ne görece özgürlüğe ne de özgürlük yanılsamasına ihtiyacı vardır. Bir özgürlük patlaması, baharı da değildir şiirin beklediği.

Diğer sanatların aksine şiirin bir okulu yoktur. Kitap sahibi de olsalar dehalar okullarda yetişmez. Şiir kendini bir müfredata bağlı hissetmez. Kendine ayrılana rıza göstermez. Adımlarını başkalarının bakış açılarına hapsetmez. Şiirden bir atılım sadır olmuşsa, olacaksa bu verilen bir söz ya da sunulan bir mevki nispetinde değildir. Yeni bir atılımın peşindeki şiir, kendinden öncekilere çalım atmanın iş olmadığını bilir. Ona göre asıl iş, makul bir hızla mevcut estetiğin yörüngesinden kopmak değil, kamusal aklı yadırgatan bir hıza ulaşmaktır.

19′uncu Yüzyıl’dan 1980′lere kadar Türkiye’de yayınlanan edebiyat dergileri, yayınlanma ve kapanış tarihleriyle yayıncılarının adları:

19′UNCU YÜZYIL:

SERVET-İ FÜNUN 27 Mart 1891-25 Mayıs 1944 2461 sayı

MÜTAREKE YILLARI:

EDEBİYAT-I UMUMİYE MECMUASI 1916 4 Kasım-1919 8 Mart 110 sayı, Celal Nuri İleri
NEDİM 1918
ŞAİR 1919
BÜYÜK MECMUA 1919
DERGAH 16 Nisan 1921′den başlayarak 15 günde bir 42 sayı

CUMHURİYET SONRASI

GÜNEŞ 1927 15 günlük 17 sayı Orhan Seyfi Orhon
MEŞALE 1928 8 sayı Kenan Hulusi Koray

1930-1940

AĞAÇ 1936 17 sayı Necip Fazıl Kısakürek
ANAYURT 1933 8 sayı Faruk Nafiz Çamlıbel
ARAMAK 1939 Nisan-1940 Eylül 16 sayı Cahit Tanyol
ATSIZ MECMUA 1931 15 Mayıs-1932 25 Eylül 17 sayı Hüseyin Nihal Atsız
AYDABİR 1935-1937 Orhan Seyfi Orhon
ÇIĞIR 1933-1948 193 sayı H. Oğuz Bekata
KÜLTÜR HAFTASI 1936 15 Ocak-30 Haziran Peyami Safa
ORHUN 1933 Kasım-1934 Temmuz 9 sayı Hüseyin Nihal Atsız
EDEBİYAT GAZETESİ 1932 haftalık 9 sayı Orhan Seyfi Orhon
FİKİR HAREKETLERİ 1933-1940 364 sayı Hüseyin Cahit Yalçın
GÖRÜŞ 1930-1932 4 sayı Ahmet Kutsi Tecer
KALEM 1938-1939 13 sayı Mustafa Nihat Özön
VARLIK 1933′ten itibaren Yaşar Nabi Nayır
ÜLKÜ 1933-1949 Ankara Halkevi Dergisi
YÜCEL 1935 Ağustos-1956 163 sayı Orhan Burlan
YENİ ADAM 1934 1 Ocak-1978 Mayıs İsmail Hakkı Baltacıoğlu
GÜNDÜZ 1936-1938 24 sayı Ali Kamil Akyüz

1940-1950

ADIMLAR Behice Boran
ANT 1945 15 Mart-1945 Ağustos 10 sayı Hakkı Bilgeç
AİLE 1947 Nisan-1952 Kasım 22 sayı Vedat Nedim Tör
BÜYÜK DOĞU 1943 17 Eylül sonrası sürekli ve aralıklı olarak Necip Fazıl Kısakürek
ÇINARALTI 1941-1944 146 sayı Orhan Seyfi Orhon
DEĞİRMEN 1941 Ekim-1944 Nisan 12 sayı Cavit Orhan Tütengil
EDEBİYAT DÜNYASI 1948 15 Ocak-15 Şubat 1950 26 sayı Sabahattin Hüsnü
FİKİRLER 1947 Temmuz-1950 Haziran 36 sayı Vedide Baha Pars
KOVAN 1943-1946 34 sayı İzmir Besim Akımsar
MEYDAN 1948 15 Mayıs 1 sayı Mehmed Kemal
SANAT VE EDEBİYAT GAZETESİ 1947 50 sayı Ankara Selahattin Batu
ŞADIRVAN 1949 Nisan-Kasım 35 sayı Behçet kemal Çağlar
YAPRAK 1949 1 Ocak-1950 15 Haziran 28 sayı Orhan Veli Kanık
YENİ EDEBİYAT 1940 Ekim-1941 Kasım 26 sayı Suat Derviş
YENİLİKLER 1946 Şubat-Ağustos 6 sayı Salâh Birsel
İNSAN 1938 15 Nisan-1943 Ağustos 25 sayı Hilmi Ziya Ülken
YİRMİNCİ ASIR 1847 Aralık-1953 Mart 15 sayı İskender F. Akdora
YURT VE DÜNYA 1941 Ocak-1944 Mart 42 sayı Pertev Naili Boratav
YÜRÜYÜŞ 1942 Eylül-1943 Temmuz Ömer Faruk Toprak
YEDİTEPE 1950 1 Nisan’dan sonra Hüsamettin Bozok
İSTANBUL 1943-1949 75 sayı Neşet Halil Atay

1950-1960

A 1956 15 Ocak-1960 Haziran 29 sayı Kemal Özer
AÇIK OTURUM 1955 Mayıs 1 sayı Muzaffer Erdost
BERABER 1952-1953 9 sayı Metin Özek
BEŞ SANAT 1950 Nisan-1953 Mart 28 sayı Kemal Çilingiroğlu
ÇAĞRI 1957 Ekim’den itibaren Konya Feyzi Halıcı
DOĞU VE BATI 1953-1955 Celal Sılay
DOST 1957 Ekim’den sonra Ankara Salim Şengil
KAYNAK 1948-1956 113 sayı Avni Dökmeci
KERVAN 1951 Cengiz Tuncer
MAYA 1960 Ocak-Mayıs 5 sayı Saadet Timur
NOKTA 1951 15 Kasım-15 Ocak 8 sayı Edip Cansever
ORHUN 1952 66 sayı Hüseyin Nihal Atsız
SEÇİLMİŞ HİKAYELER 1947-1957 66 sayı Salim Şengil (Dost dergisinin elk biçimi)
MAVİ 1952-1956 33 sayı, Teoman Civelek, 25′inci sayıdan sonra Özdemir Nutku
ŞAİRLER YAPRAĞI 1954-1957 34 sayı Nedret Gürcan
ŞİİR SANATI 1955 Ankara 2 sayı Sezai Karakoç
ŞİMDİLİK 1955 Ocak-Haziran 6 sayı Tevfik Akdağ
TÜRK DÜŞÜNCESİ 1953 Aralık-1960 Nisan 63 sayı Peyami Safa
YELKEN 1957-1969 Rüknettin Resuloğlu
YENİLİK 1952-1957 62 sayı Nim Tirali
YERYÜZÜ 1951 Abidin Özkan
UFUKLAR 1952 Şubat’tan sonra 17 sayı Vedat günyol (YENİ UFUKLAR adıyla)
TÜRK DİLİ 1951 Ekim’den bugüne kadar Türk Dil Kurumu Organı Ankara
İSTANBUL 1953-1957 37 sayı Turgut Atasoy
MAY 1967-1970 31 sayı Mehmet Ali Yalçın

1960-1970

ALAN 4 sayı Refik Durbaş
ATAÇ 1962 15 Mayıs-1964 Ekim 30 sayı Şükran Kurdakul
ÇAĞDAŞ 1961 Ekim-1965 Nisan Şahinkaya Dil
DEĞİŞİM 1961 Kasım-1962 Ekim 12 sayı Özdemir Nutku
DEVİNİM 1965 Şubat-1966 Ocak 12 sayı Haluk Aker
DİRİLİŞ 1966 Mart-1967 Mart 12 sayı Sezai Karakoç
DÖNEM 1963 Ekim-1965 Nisan 19 sayı Hüseyin Contürk
EVRİM 1962 Aralık-1965 Ekim 22 sayı Refik Durbaş
EYLEM 1964 Mart-1966 Mayıs 34 sayı Şükran Kurdakul
HİSAR 1964 Ocak’tan beri Munis Faik Ozansoy
ILGAZ 1961 Eylül’den sonra İsmail Karaahmetoğlu
KİTAP BELLETEN 1960-1965 43 sayı Arslan Kaynardağ
OTAĞ 1963 Ocak-1964 Mart 15 sayı Mübeccel İzmirli
PAPİRÜS 1960-1961 4 sayı-1966 Haziran-1970 Haziran 46 sayı Cemal Süreya
SOYUT 1965 Mayıs’tan sonra Halil İbrahim Bahar
SU 1961 Şubat’tan sonra Sivas Hazım Zeyrek
ŞİİR SANATI 1965-1967 20 sayı Kemal Özer
TARLA 1965′ten sonra Tahir Kutsi Makal
TÜRKÇE 1960 Ocak-1964 Temmuz 43 sayı Fazıl Hüsnü Dağlarca
YENİ DERGİ 1964 Ekim-1975 Mayıs Mehmet Fuat
YENİ GERÇEK 1967 Ekim Aydın Hatipoğlu
YENİ İNSAN 1963 Ocak’tan sonra Celal Sılay
YORDAM 1966 Ocak 3 aylık Hüseyin Contürk
TÜRK KÜLTÜRÜ 1969 Şubat’tan sonra Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü yayını
CEP DERGİSİ 1966 Kasım-1969 Yaşar Nabi Nayır

1970-1980

HALKIN DOSTLARI 1970 Mart-1971 Temmuz İsmet Özel
MİLLİYET SANAT DERGİSİ 1972 29 Eylül’den beri Oğuz Akkan-Akal Atilla
YENİ A 1972 Nisan-1974 Haziran Ferit Öngören, aylık
YANSIMA 1972 Ocak-1975 Eylül 45 sayı Tekin Sönmez
TÜRKİYE DEFTERİ 1971 Nisan-1975 Haziran 20 sayı, Hulki Aktunç-Taylan Altuğ-Naci Çelik Berksoy
TÜRK EDEBİYATI 1972 Ocak- Türk Edebiyatı Cemiyeti adına Ahmet Kabaklı
KUBBEALTI AKADEMİ MECMUASI 1971′den bu yana 227 sayı
HÜRRİYET GÖSTERİ 1982 Mart’tan sonra 235 sayı Doğan Hızlan

SİNA AKYOL SU TADINDA VE LOKMAN’LA GEÇEN ŞEN GÜNLERİM ÜZERİNE

Mayıs Yayınları Çok Değerli Suat Çelebi’nin editörlüğü’nde ustaların ilk eserlerinin yeni basımlarını yayımlayarak önemli bir görevi yerine getiriyor. Arkadaş Zekai Özger Şiir Ödülü Türkiye’de doğru ve iyi işleyen bir ödül. Değerli şairleri Türkçe Şiire armağan etti.   İltimas ve benzeri kirlerden arî bir ödül.

Şair Sina Akyol, klişe tanımlama olacak ama Türkçe‘nin has, hakiki nadir şairlerinden.  İlk eseri SU TADINDA yı yayımlamak için otuz yaşını bekleyerek büyük bir sabır göstermiş.  Hilmi Yavuz ustanın da BAKIŞ KUŞU için 36 yaşını beklemesindeki hikmeti anlamak lazım. Hilmi Yavuz, Sina Akyol gibi bir erginlenme sürecini yaşayarak, başağın olgunlaşmasına kadar sabrı pek çok şair gösterememiştir.

Cemal Süreya bir kumaşın ilk metresinin önemine dikkat çeker.  70 li, 80 li yıllarda ürün veren arkadaşlar ilk eserleriyle kendi semalarında görkemle kata çırptılar. Mesela Abdülkadir Budak”ın GEÇTİ İLKYAZ DENEMESİ,  Tarık Günersel”in PLANLAR KALINTI OLDUĞU ZAMAN ve OTMAPOLİDE AKŞAM, Seyhan Erözçelik”in YEİS İLE TABANCA ( 1986 ) Çağdaş Şiirin yenilikçi ve daha yetkin bir beklenti ufkuna işaret eden önemli çabalar.

Tarık Günersel de hiciv, ironi politik ve toplumsal kritiğin başat öğeleri iken Sina Akyol Endülüslü Lorca ile yarışırcasına, doğayı, dünyayı yansıtmak yerine, daha büyük bir yetkinliği amaçlayarak taklidi, mimesis’i aşarak, büyük bir kompozisyonu yalın, incelikli edayla, sözcük ekonomisini önceleyen, kâmusa aşırı ve dikkatli bir tasarrufla Türkçenin önemli ırmaklarından birinin doğumunu ilk iki eseriyle müjdelemektedir. Mazrufun mükemmeliği, altın oranı gözeten bir politik duyarlık, kendini göstermekte. O yılların genç şairi Enis Batur da önemli bir ada olarak galakside görünür ama Enis Batur politik olana tümüyle mesafelidir.

Fazıl Hüsnü Dağlarca”nın ÇOCUK VE ALLAH ‘daki başka, farklı ama daha güçlü algı ve tasarımları, yeni bir atmosfer etrafında cem eden zekâsına benzer ökelikte genç şairlerin 70 ve 80 li yıllarda yenilenerek, aynı büyük mikyasta kendini göstermesi bir rastlantı değildir.

Zira 12 Mart, 12 Eylül faşizminin ortaya çıkardığı menfi manzarayı mahkûm etmek için bu genç şairler, doğrudan bir ifade yerine ima eden, daha simgeci, mukavvim, büyük şiirler yazmaları, nasıl koyu karanlıklar da yıldızlar daha parıltılı inkişaf ederse, dönemin, faşizmin karanlığı, bu karanlığı fiilen olmasa da moral ve manevi dünyada mahkûm etmek için rafine ve daha kapalı bir dili meşrulaştırmaları, güncelliğin ve  mesajın sıradanlığından ortalama vasat algıyı ret eden tutumları, bugün daha iyi anlamak mümkün.

Sina Akyol başka bir makalenin konusu olacak LOKMAN’LA GEÇENŞEN GÜNLERİM in Çağdaş Şiirde bir zirve olması rastlantı değil. Oktay Rifat”ın daha evvel kısır ve enez bazı hiciv deneylerini aşan, Türkçe de Mercimek Ahmed’in KABUSNAME, DEDE KORKUT’a  giden bir geleneğin verimlerini birikimlerini de içeren Şiirin ve Şairin Halleri hakkında Sina Akyol’un, hikmet halleri, incelikli, yalın, saydam ve Lorca’da benzerini gördüğümüz yetkinliğiyle dikkat çekmekte.

Sina Akyol,  Haydar Ergülen, Abdülkadir Budak, Tarık Günersel, Seyhan Erözçelik daha önce II. YENİ ye mensup Cemal Süreya Ece Ayhan Sezai Karakoç un mimarlık çalışmalarını mehaz alarak, o çalışmaya görkemli ZEYLER ilave etmeyi başarırlar.  II. YENİ bazı eleştirmenlerin enflasyonist bir algıyla bu üç seçkin ve büyük şairin adları yanına bitiştirdikleri bazı adlar, mesela Edip Cansever II. YENİ nin şeref mahfilinde itibar görmesi hatalı bir tasavvur sonucudur.   II. YENİ Cemal Süreya, Ece Ayhan ve Sezai Karakoç tan müteşekkil bir büyük devrim ve yeniden inşadır.

Şairin içsel serüveni ve manzaraları yanında hayatın bazen daha zımni olarak politik işaretleri de içerecek biçimde Türkçe de başka bir yolculuğa hazırlandığını görebiliyoruz. Yaşar Miraç TRABZONLU DELİKANLI,  Ahmet Erhan ALACAKARANLIKTAKİ ÜLKE ile tek eserle daha doğrudan politik manzaraya dikkat çekmeleri de önemlidir.  Otuz, Kırk yılın ardından, bu gün daha doğru bir algı ve tasavvurla, mesela Ahmet Telli”nin devamlı politik olana işaret eden ve avami bir beğeninin yedeğinde ki yolculuğunu başarısız bulduğumu belirtmeliyim.

Bu konularda düşünmeye devam edeceğim.

ACEMİ İKİ AYLIK POPÜLER EDEBİYAT DERGİSİ OCAK-ŞUBAT 2012 BÜLTENİ

ISSN: 1308-3244

BARKOT: 9771308324006

FİYATI: 7 TL

SAYFA SAYISI: 48

EBAD: 22X28 cm

SAYI: 01

derginin notu

Dergiler, edebiyatın deniz fenerleri gibidir. Onların daha ilk çıkarken edebiyat adına büyük laflar yaparak çıkmaları biraz da bundandır. Çünkü söyleyecek sözleri vardır. Kayık, tekne, vapur, gemi ve dev tankerler geçerken duydukları heyecan elbette farklıdır. Ne ki bu büyük lafların her zaman arkası gelmez, hatta çoğu kere bu lafları yapanlar mahcubiyet duygusuyla raflardaki yerlerini alırlar. Genelde de bu laflar birbirinin benzeri ya da tekrarıdır. “Edebiyatta kendi terminolojisini oluşturacağını söyleyenlerden tutun da yenilik ve inkılâp yapacağını iddia edenlere, ondan edebiyatın itibarını kurtaracağını söyleyenlere kadar” söylem aşağı yukarı birbirini tamamlayan bir şablon halinde tezahür eder. Bunun, edebiyatın cazibesi karşısında heyecana kapılma gibi, farklı gerekçeleri de olabilir. İlginç olan şudur: Bir iddia ile çıkma yerine iş yapma gayreti içinde olan dergiler daha uzun soluklu oluyor. Edebiyatımızda misyon eda etmiş “Büyük Doğu, Diriliş, Mavera” gibi dergiler de bir iddia ile çıkmamışlardır. Öyleyse manzara şudur: Büyük iddialarla yürüme yerine büyük gayretlerle yol alma esas olmalıdır. Büyük laflarla dergi çıkarmanın pirim yaptığı dönem geride kalmıştır. Bunu günümüzde hâlâ devam ettirmek isteyenler olabilir, onlar da bu devrin kapandığını görüp iddialarından vazgeçeceklerdir. Acemi’ye gelince: Acemi’nin bir iddiası yok, olamaz da… Çünkü adıyla zaten iddiasız olduğunu ortaya koymuş oluyor. Acemi’nin iddiası olmadığı gibi ukalalığı da olmayacak… Edebiyat camiasında şiddet yoktur ama ondan çok daha tehlikeli bir silah vardır ki o da “ene/ego”dur. Bu camianın bireyleri, kolay kolay bir başkasını usta veya sanatkâr kabul etmezler. Biz acemiyiz. Başkası ile uğraşmaya niyetimiz yok, buna zamanımız da yok. “Şeytan taşlama yerine salâvat getirmeyi” tercih ediyoruz. Eğer acemi olmasaydık başkalarına da bunu tavsiye ederdik. Acemi kelimesinin anlamı bellidir. Amacımız bu kelimeye seviye kazandırmak ve bu kelimenin “epistomolojisi”ni ortaya koymak. “Bu da bir iddia değil midir?” denilebilir. Hayır değildir. Bu, bir iddia değil bir hedeftir, niyettir, arzudur, hayaldir. Bir insanın acemi olduğunu itiraf edebilmesi için ustalık sınırına dayanmış olması gerekir. Gerçek acemi, kendisinin acemi olduğunu anlayamaz. Bunu söyleyebilmek, büyük ustaların harcıdır. Acemi kelimesini, dergiye isim olarak koymamıza neden olan unsur, Turgut Uyar’ın eskimez ve kulaklara küpe olacak sözüdür: “Belki de asıl ustalık budur; her zaman acemi olmayı bilmek.” İkinci Yeni’nin önemli bir ismi olan, şairliğini ve ustalığını perçinlemiş birisinin itirafıdır bu. Mangalda kül bırakmayanların kulakları çınlasın! Bunlarınki acemilik de değildir, hamlıktır. Acemi olduğunu itiraf edebilen birisinin çok şey biliyor olması gerekir. Acemilik; basitlik, sığlık, yavanlık değildir. Acemilik, gayretini ve ustalığını yeterli görmemektir. Eğer üslubumuz iddiaya ve ukalalığa açık olsaydı burada bu derginin içeriği ve seviyesi adına bazı iddialarda bulunabilirdik ve bunlar yanlış da olmazdı. Ne ki buna gerek duymuyoruz. Bunun gıpta damarını tahrik etmekten ve zaman kaybetmekten başka bir işe yaramayacağını biliyoruz. Ortaya koyduğumuz ve koyacağımız ürünlerin niteliği hakkında notu okurlar verecektir. Biz bu dergi ile şunu demek istiyoruz: “Acemi olduğunu kabul edenlerin en az bu seviyede ürün ortaya koymaları gerekir.” Bu dergi, bu ülkenin en geniş tabanlı okul dergisi olmayı hedeflemektedir. Edebiyatımıza yeni kalemler kazandırmayı hedeflemektedir. Hatta iddia ile ortaya çıkanlara şiir ve yazılarıyla destek vermeyi hedeflemektedir. Bu dergi, bununla birlikte şunu da bilmektedir: Bunlar birer iddia değil, birer hedeftir. Hedefe varıncaya kadar geçen süre acemiliktir. Acemiliğin ne demek olduğunu en iyi ustalar bilir. Usta olmayanlar, acemileri anlayamazlar. Estetik ve edebi zevki olanlar, elinizdeki derginin şiirlerine ve yazılarına baktığı zaman bu söylenenlerin ne anlama geldiğini çok daha iyi anlayacaklardır.

Ayna İnsan; İz Bırakan Şairler bölümünde Türk şiirinin uç beylerinden İlhan Berk’i andı.

İçindekiler

Ayna İnsan/Sunuş: Renklerin Dilinden Anlamı Görmek
Semiha Kavak: Devrimci Hamlelerin Şiiri: Manifestolar
Söyleşi: Ayna İnsan Sordu, Prof. Dr. İskender Pala Yanıtladı
Ufuk Gökmeriç: Şiirde Öyküleme Sorun Olabilir mi?
Cengiz Kara: Çinekoplar/Öykü
Gönül Yonar: Kendine Yolculuğun Adı: Siddharta
İz Bırakan Şairler: İlhan Berk

Ve şiirleriyle
Naime Erlaçin : Çatı
Abdullah Eraslan : Sevinçsizlik
Akide Ufuk Türkeli : Temmuz Korkusu
Ayşe Keskin : Ömür Takvimi
Burcu Yalkın : Hesap
Fatih Yavuz Çiçek : Ayna ve Gölgeler
İshak Altundağ : Karabeyaz
Nihan Işıker : Çeviri Şiir/Furuğ Ferruhzad/Gecede Buluşma
Ömer Faruk Hatipoğlu : Ölürsem
Seyit Pelitli : Her Aşk Acildir
Kubilay Bürgan : Şizofren(im)
Mert Öztürk : Şizofrensiz Kovalamaca

Ayna İnsan dergisini temin edebileceğimiz yerler;

Ayna İnsan 2.Sayısı İstanbul’da Beyoğlu Mephısto, Ankara’da Kurtuba Kitabevi, Turhan Kitabevi, İmge Kitabevi, Bursa’da ASA Kitabevi, Antalya’da AKSAV, Mersin’de Tekağağaç Kitabevi ve Ütopya Kültür Merkezi’nden, Trabzon’da Trabzon Sanat Evi’nden temin edilebilir.

Ayna İnsan İletişim : aynaveinsan@gmail.com

Kısa Özgeçmiş / Osman Akyol   

         1972 Adana doğumluyum. İlkokulu Çandırlar Köyü İlkokulu’nda bitirdikten sonra ortaokula Isparta’da Kuleönü Ortaokulu’nda başlayıp Kozan Ellinci Yıl Lisesi orta kısmında tamamladım. Adana Baraj Lisesi’nden 1991’de orta dereceyle mezun oldum. Üniversite öğrenimimi Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Matematik Bölümü’nden 1996 yılında  “matematikçi” ünvanıyla mezun olarak tamamladım. Öğrencilik yaşamım boyunca yazları, yoksul aileme yük olmamak için; başta ayakkabı boyacılığı, inşaat işçiliği ve garsonluk olmak üzere pek çok işte çalıştım. 1997’de Ağrı’da Yardımcılar Köyü İlkokulu’nda sınıf öğretmeni olarak başladığım öğretmenlik mesleğimi Ağrı Naci Gökçe Lisesi, Bağcılar Orhangazi Lisesi, Sarıyer Hüseyin Kalkavan Lisesi, Eminönü Cibali Lisesi ve halen Fatih Davutpaşa Lisesi’nde matematik öğretmeni olarak sürdürüyorum. Askerliğimi Çankırı Dokuzuncu Zırhlı Tugay Komutanlığı’nda yedek subay olarak yaptım. Evli ve bir çocuk babasıyım. Yordam, Şehrengiz, Ekin Sanat, Yaz Kalemim, Sanat Cephesi, Aşkın e-Hali ve Öykü Teknesi dergilerinde; hikaye, film eleştirisi, makale ve denemelerim çıktı. Yazılarımda daha çok ironik bir üsluba sahibim diyebilirim.

Osman Akyol’un Çalışması:

PoetikHaber olarak bu güzide ödülden dolayı Ahmet Ada’yı kutluyoruz.

CEMAL SÜREYA ŞİİR ÖDÜLÜ VERİLDİ

9 Ocak 2012 Pazartesi günü Caddebostan Kültür Merkezi’nde (CKM), saat 20.00’de

2011 Cemal Süreya Şiir Ödülleri verildi. Bir kokteylin ardından ‘‘2011 Cemal Süreya  Ödülü’’

Ahmet Ada’nın ‘Yoktur Belki Ahmet Ada Diye Birisi’ adlı eserine verlldi. Ümit Manay’ın ‘Gökkuşağı

Gece Çıkar’adlı kitabı Başarı Ödülü alırken ‘Aynalar’ adlı dosyasıyla Serap Aslı Araklı, ‘Karaağaaç’

adlı dosyasıyla Naze Nejla Yerlikaya ‘ya da Başarı Ödülü verildi.

Törende Ladies ond Gentlemen İstanbul Korusu’nun konseri ile Muzaffer Özdemir’in saz

dinletisi edebiyatseverlere  coşkulu anlar yaşattı.

Ahmet Ada’nın kısa konuşmasından birkaç not:’’ Cemal Süreya şiiri çağdaş Türk şiirinin önemli

bir yapıtaşıdır.  Şiir dili sıcaktır. Konuşma diline dadanmış, oradan bize göz kırpan imgeler  bırakmıştır.

Bu  dil şaşırtıcı jestle sunar. Bu jestler içerisinde ‘lirik, erotik, politik’ özler taşır. Kavimler

kapısı Anadolu’nun seslerini, uygarlıklarını modern şiirin bütün olanaklarını kullanarak bize

yansıtır, ipek gibi, kadife gibi bir sesle. Üvercinka şiirinde ‘Lâleli’den dünyaya doğru giden bir

tramvaydayız’ der. Şiiri de öyledir. Dünya şiiri kadar Anadolu’nun şiirine de yakın durur. Bunu en

güzel Ülkü Tamer ifade eder: ‘Atlas okyanusunda Fırat’ın Salı / Zap suyunda Alp Çiçeği’. Kendi

ifadesiyle, ‘içinde güneşler, dünyalar, ırmaklar’ olan Türkçesiyle hem Batı şiirinin hem Anadolu

şiirinin içindedir.’’

Konuşan: Said Ercan

Konuşturan: Mustafa Celep

1-Günümüz dünyasında artık kabul etmek zorunda olduğumuz bir gerçeklik var: Sosyal Medya. Birçok sosyal ve siyasi olaya müdahil olan Sosyal Medya dediğimiz etkinlik alanı, Türk insanının gündelik hayatına da nüfuz etmiş durumda. Bu toprakların toplumsal işleyişini de göz önünde bulundurduğumuzda Sosyal Medyanın hayatımızdaki yeri nedir sizce?

Türk halkı olarak Sosyal Medyayı çok sevdik özellikle halkoyu ile seçilmiş bir cumhurbaşkanının fiilen Sosyal Medyada resmi hesapları ile varolması bu alanda bir patlamayı da beraberinde getirdi, daha dün “internet faydalı mı değil mi?” Diye konuşurken, Ortadoğu devrimleri ile kendimizi birden sosyal medya ile çevrili bir dünyada bulduk.

Sosyal medya en basit tanımı ile vatandaş gazeteciliğidir. Mutlaka iyi olan her şey gibi kötü şeyleri de beraberinde getirmiştir. Araçların nasıl kullanılması gerektiği burada da önem arz etmektedir. Sosyal Medya sayesinde halk ve siyasetçilerin daha kolay bir araya geldiğini görebiliyoruz. İletişim açısından sanal tanışıklıkların gerçek yaşama olumlu yansımalarını gözlemliyoruz. Sonuçta sıcakkanlı bir toplumuz ve sosyal medya kendimizi ifade noktasında sınırsız bir alan sağlıyor. Ülkemizin Facebook üye sayısında dünya dördüncüsü olması da bunun en büyük göstergesidir.

sosyal medyada en çok önemsediğim şey özellikle twitter ve sözlüklerde text (yazı) tabanlı iletişiminle birlikte yazıya ve yazmaya karşı olan ilgilin artması, herkesin tırnak içerisinde “yazar” olması, bir anlamda yazarlık mesleğininde popülerliğini arttırıyor diye düşünüyorum.

2-İHL Sözlüğün editörlüğünü yapıyorsunuz. Dergimizin yeni okurlarının bilgilenmesi açısından sorarsak İHL Sözlük neden kuruldu? Neden ‘İHL Sözlük’?

Bugün yazılı kültürde kirlenme internetten daha az değildir. Para ile kitap bastıran “kağıt karalayıcıları” sözlüklerdeki yazarlardan çok farklı bir şey mi yapmaktadırlar? Kirlenme her alandadır. İHL Sözlük bizatihi bu kirlenmeye karşı olduğu için kurulmuştur, genelde internet özelde katılımcı sözlüklere karşı paradigmasını oluşturmayanlar çağın ruhunu yakalayamayacak, tarihin dehlizlerinde kaybolacaktır. Bugün internet alanını boş bırakan yazılı kültürün köşe sahipleri, yarın altlarındaki toprak kaydığında her şey için geç kalınmış olacaktır. İnterneti çepeçevre sarmış küfüre,  pornoya, argoya karşı sağlam duracak oluşumlara ihtiyaç vardır, “İHL Sözlük” kendi özelinde bunu başarmak için mücadele etmektir. Bilginin dezenformasyonu önleyerek internet kültürünün lokomotifliğini yapacak olanlar “ilkeli” katılımcı sözlükler olacaktır işte bunun içindir ki, İHL Sözlük’ün sloganı; “insana ve bilgiye hürmet eden sözlük”tür.

İHL Sözlük vicdanı temsil ediyor, anti kapitalist ruhu temsil ediyor, ahlakı ve düşünceye saygıyı temsil ediyor, bunlar kimde ortak ise o kimselerin ortak sesini oluşturuyor.

3-Genel olarak internet sözlüklerinin işlevleri hakkında neler söylemek istersiniz?

interaktif sözlükler, aslında sanal alemin kıraathaneleridir diyebiliriz, güncel olayların konuşulduğu tartışıldığı yorumlandığı düşünce platformlarıdır, her türlü görüşün rahatça sergilendiği düşünce özgürlüğünün önemsendiği alanlardır.

Dünyadan çok farklı olarak Türkiye’de sosyal medya sözlükler üzerinden gelişti ve yine sözlükler üzerinden büyümeye devam ediyor. İnteraktif sözlük örneği dünyada başka ülkede bu anlamda yok. Bugün sözlüklerin kayıtlı üye sayısı yaklaşık 700 bin gibi çok ciddi bir sayıya ulaşmıştır, twitter mesela Türkiye’de ilk sözlükler üzerinden öğrenildi ve ilk kullanıcıları sözlük kullanıcıları oldu. Bugün sözlüklerde ünlü olmadığınız sürece twitter’da ortam kurmanız ve takipçi sayınızı arttırmanız zor . Öte yandan bir çok ünlü ismin bugün sözlükleri önemsediğini ve onlarla içli dışlı olduğunu görüyoruz, ki bu da sözlüklerin sosyal medyadaki en büyük gücü olsa gerek.
4-Söz ve düşüncelerin aktarımı ve ifadesi noktasında sözlükler ve özel olarak İHL Sözlük insanımızda hak ettiği karşılığı buldu mu?

İlk kurulan sözlüğün bugün geldiği nokta bellidir. Türkiye’de en çok ziyaret edilen 100 internet sitesi arasında üç katılımcı sözlük vardır. İHL Sözlük’te insanımızdan ve medyadan gerekli desteği görmüştür bugün 14. 000 kullanıcısı olan bir platform olarak her gün onbinlerce okur ve yazar paylaşım alanı oluşturmaktadır.

İHL Sözlük dahil büyük interaktif sözlükler düşünce hürriyeti açısından bayrak görevi üstlenmesine rağmen arka arkaya gelen davalar sözlüklerin bu özgürlüğünü sekteğe uğratır noktaya gelmiştir. Fakat sevindirici gelişme Fatih Altaylı, örneğinde olduğu gibi sözlüklerde artık karşı davalarla bu kişileri mahkum ettirecek güce ve haklılığa ulaşmıştır.

Sözlüklerin bu kadar rağbet görmesi İHL Sözlük özelinde organize olmayı ve etkinliklerde birleşmeyi de beraberinde getirmiştir. Sosyal Etkinlikler saymakla bitmez Şule Yüksel Şenler, Eşref Ziya  Terzi vefa geceleri yaptık, Rachel Corrie Anma etkinliği yaptık, 25t İETT hattı, Cizre imam hatip yurdunun yakılması gibi kınama eylemlerimiz oldu, sonra tüm darbe karşıtı yürüyüşlere katılmaya çalışıyoruz, mazlum Filistinlilerin yanında olmak adına eylemlere destek veriyoruz. Kitap kampanyaları düzenliyoruz, En son Yazarlarımız Somali’de bir su kuyusu açtırdı. İnfak Çetesi adıyla bir sosyal yardım kulübümüz bile var. Bu anlamda İHL Sözlük duyarlılık noktasında bir sivil toplum kuruluşundan daha çok çalışıyor.
5-Sosyal Medyanın Ortadoğu halklarının siyasi olaylara etkinliği ve siyasi bilinçlenişi  noktasında belirgin etkileri oldu. Bu konu hakkında ne düşünüyorsunuz?

Sanırım sosyal medya ve “arap baharı” noktasında ben biraz karamsarım sosyal medyanın muhakkak tetikleyici rolü olmuştur ama Ortadoğu devrimlerine sosyal medya devrimi demek bizi gerçeklerden uzaklaştıracaktır. Sosyal medya örgütlenmeyi kolaylaştırmıştır ve fakat bu örgütlenmelerin ve sosyal medya rüzgarının bir yerlerden tetiklendiği bariz açıktır Yani bugün sosyal medyanın baş aktörleri facebook, twitter, google, youtube ABD kaynaklı sitelerdir ve kurucuları arasında Yahudi ve Amerikalı bilişimciler yer almaktadır. Yakın dönemden birkaç örnek vermek gerekirse Mavi Marmara baskının yıldönümünde twitter “mavi Marmara” etikerinin en çok konuşulan konular(trending topic) arasına girmesine izin vermemiştir. Facebook 500.000 takipçisi olan bir İsrail Karşıtı grubu hiç sebebsiz tek tuşla kapatmıştır. Hatta son dönemde ABD’nin binlerce Ortadoğulu sosyal medya kullanıcısına eğitimler verdiği ve sahte hesaplar oluşturup ve bu hesaplarla Amerika İsrail propagandası yapan yazılımlar ürettiği ortaya çıkmıştır. Bizi bu tür haberler üzüyor ve Ortadoğu suni devrimleri için sevinmemizi engelliyor bunlara benzer onlarca haberi sosyalmedyahaber.com sitemizde bulabilirsiniz.

6-İHL Sözlük’ün alameti farikası nedir? Diğerleri yanında farklılaşan yönleri nelerdir?

İHL’den önce 70 küsür sözlük vardı ve muhafazakar gençler hep yok sayılıyordu bir kısıtlama dışlama vardı. İHL bu anlamda kısıtlamak değil dışlanan bir kesimi kapsamak için geldi ve Allaha şükür kendini kısa sürede kabul ettirdi.

İHL Sözlük okul ve üniversite isimli diğer sözlükler baz alınarak, bir duruşu temsil etmek üzere düşünüldü. “biz de varız”ın bir yansımasıydı. Yazarlarımız ve yöneticilerimiz çoğunlukla İHL’li ama isim sadece okul düşünülerek konulmuş değil.
28 şubat döneminde ezilen, dışlanan, kendini ifade etmesi engellenen bir kuşağın varoluş mücadelesine vurgu da diyebiliriz.  Yani gerçekten varolan kimlik mücadelesinin sanala taşınmış hali.

İçeriğe kesinlikle yansıyor, düşünceyi önceliyoruz, hakarete argoya kutsal ile dalga geçilmesine asla müsade etmiyoruz. Belki de bu yüzden anayasası en çok cezalı ve sınırları keskin bir sözlüğüz. İçerik oluşturan yazarlar İHL Sözlük’ü güvenli bir liman gibi görüyorlar ve bu da paylaşımlara yansıyor.
7-Teknolojik teçhizatlaşmanın bugün geldiği yer itibariyle geleceğe dair öngörüleriniz nelerdir?

Bundan onlarca yıl önce teknolojik gelişmelere “yok artık bu kadarı fazla” der inanmazdık, şimdi tamamen teslim olmuş durumdayız “her şey yapılabilir” artık, ben buna da katılmıyorum, teknoloji sahte bir manevra ile kendini tekrarlayıp duruyor, önce radyasyonlu telefonu fahiş fiyatlara satıyor, sağlığa zararlı olduğu ortaya çıkınca, yıllar sonra aynı firma radyasyonsuz telefonu yine fahiş fiyatlara satmaya devam ediyor, daha teknolojik oldukça daha mutsuz oluyoruz, günden güne ilerleyen teknolojiyi yakalamak için hayatı kaçıyoruz,

Bir gün uzaya falan gideriz buna inanıyorum ve güzelim dünyayı daha teknolojik teçhizat ile yok ederek yaparız bunu. Google Maps, navigasyonları hatırlayalım, bilgisayarı, cep telefonu, telsizi ilk kimlerin nerelerde kullandığını hatırlayalım, askeriye askerler tarafından, halka bir teknoloji geliyorsa onu bir versiyon üstü kapitalist ülkelerin silahlı kuvvetlerinde oluyor.

Teknolojil techizat artıyor fakat bizim halkımız İphone alıp uygulama yüklemeyi bilmeden sadece alo diyerek yaşamını sürdürmeye devam ediyor. Teknolijinin üreticisi değil tüketicisi olduğumuz sürece sadece küresel sermayeyi beslemiş olacağız.

Maalesef teknolojik gelişmeyi yakından takip eden teknolojik aletleri dünya ile eşzamanlı kullanan gençlerimizde kültür emperyalimin bir parçası olmaktan kurtulamayacaklar ve sanal başı boşlukta tek tapındıkları şey daha çok yenilik ve daha çok lüks olacak!

Teknolojinin güzel yanları muhakkak var ve biz söz medeniyetinin insanları olarak bu güzel yönleri önceleyeceğiz. Mesela yeni bir uygulama ile artık cep telefonundan istediğimiz dile  sesli çeviri yapabiliyoruz, yani Hz. Adem Çocukları hiç bu kadar birbirine yakın ve birbirini anlamaya müsait olmamıştı.

Web 2.0 ‘dan sonra web 3.0 semantik internet geliyor ve sanırım artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak.

Ve son olarak teknoloji ve sosyal medyada kendi silikon vadimizi yapmadıktan sonra iyi bir gelecekten söz etmek hayalden başka bir şey olmayacaktır.

(Bu söyleşi Değirmen Dergisi’nin 28.sayısı ‘Sözlük’ Dosyasında yer almıştır)

‘Aşkar isimlerin gölgesinde değil!’ diyen Aşkar Dergisi editörü İdris Ekinci’yle editörlük kurumunu, esere müdahaleyi, editöryal sorumluluğu konuştuk..

Dosya ve ürün gönderme anlamında şairlerle dergi editörlerinin sorun yaşadığı bir gerçek. Bu gerçeğin yanında birçoğumuzun bittecrübe yaşadığı gönderilen ürüne editörün müdahalesi de konuşulması gereken konular arasında. Kırgınlıklar, verilen tepkilerle birlikte şiir kamusunda bir karmaşanın yaşandığını söyleyebiliriz. Bu soruşturmanın amacı ve gerekçesi, editörlük kurumunu sorgulamanın yanında yaşanan bu karmaşaya bir ışık düşürmek ve genç şair veya şair adaylarının zihnini belli bir netliğe kavuşturmaktan ibarettir. Umulur ki faydalı olur.

1-Editöryal sorumluluktan ne anlıyorsunuz?

-Editöryal sorumluluk, bir yayın organının sağlıklı ve sağlam yürüyebilmesi için ortaya konulması gereken duruştur. Editör, bu sorumluluğu üstlenmekle kendinde bazı vasıfların bulunduğunu ve bu vasıfların getirdiği riski üzerine aldığını peşinen kabul eder. Zaten kabul edilen bu vasıf ve risk sayesinde yayıncılık yapmak mümkün hale geliyor.

2-Yazarına danışmadan editöryal müdahalenin doğru olup olmadığı konusunda düşünceleriniz nelerdir?

-Çok doğru bir davranış olarak görmüyorum. En azından yapılan müdahalenin yerine ulaşması için eserin yazarına küçük bir açıklama yapmak gerekir. Müdahale demek, yerine yakışmayan bir şeyi yakıştığı yere yerleştirmek demektir. Ancak bunu da fazla abartmamak gerekir. Yapılan ufak tefek bütün müdahaleler eserin yazarına bildirilmesi gerekmez. Bunu zaten edebiyatın içinde bulunan herkes bilir ve kabul eder.

3- Bir yazarın veya şairin ürünü size ulaştığında eser sahibinin ismine mi bakarsınız, eserin niteliğine mi?

-İkisine de bakarım. Elbette ki, eserin niteliği her şeyden önce gelir. Fakat isim, arkasındaki büyük bir tazyik ve tecrübeyle yürüdüğü için, ortaya koyduğu ürüne de tabii olarak bir güç kazandırıyor. Yalnız, Aşkar şimdiye kadarki attığı adımlarla isimlerden çok eserin niteliği ile ilgilendiğini gösterdi. Aşkar’ı taşıyan isimler ondan önce çok da fazla duyulmayan isimlerdi. Demek ki Aşkar isimlerin gölgesinde değil, bilakis eserlerin kuvvetinde yoluna devam etti.

4-Özellikle genç şair ve yazarların ürünleri geri çevrildiğinde ne tür tepkilerle karşılaşıyorsunuz, bu durum karşısında sağlıklı editör tavrı nasıl olmalıdır?

- Böyle bir durumla çok fazla karşılaşmadık. Karşılaştığımız zamanlarda da açık sözlü olmaktan geri durmadık. Açık sözlülük ağrı kesicilere itibar etmemek demektir. Hastalığın devam etmesinin yerine ya ölüm yaşansın ya da ameliyat olunsun dedik. Bu işler, fazla debelenmeye gelmez. Çünkü süreli yayın sürekliliği gerektirir. Oyalanmak aşırı yorulmanın yanına bıkkınlığı da katar. Yine de herkes haddi gözetmeli. Editörüm diye insanların üzerine kibirle abanmanın bir anlamı yok. Editör kibarca editörlüğünü yapacak, genç şair ve yazar da saygı duymasını bilecek. Artistlik şimdiye kadar kimseye bir şey kazandırmamıştır.

5-Sizce genç şair ve yazarlar, gönderecekleri dergileri belirlerken, ne tür kıstaslar çerçevesinde hareket ediyorlar?

-Eğer daha önce hiçbir yerde görünmedilerse bir kıstasları olmuyor. Yeni yeni piyasaya çıkmışlarsa ilk zamanları ortamı tanımakla geçiyor. Tanındıkları andan itibaren yüksekten uçmaya başlıyorlar. Günümüzde kalite anlayışını biraz biliyoruz. Çok satan, pahalı dergiler kaliteli olarak algılanıyor ya da merkezdeki dergilerin tümü. Bu bakış bazen isabetli çıkıyor fakat çıkmadığı da az görülen bir durum değil. Özetle, gençlerde kıstas falan fazla önemli değil. Edebiyat ortamı klikleşmiş durumda. Kim nereyi kaparsa veya kim nereye kendini kaptırırsa. Düzen bu.

6-Son olarak, sizce ideal editör tasavvuru nasıl olmalıdır?

-Editör tam bir amele olmalı. Uğraşısının kendisinden beklediği bütün fedakârlıkları fazlasıyla yerine getirmeli. Editör ne bir antrenör ne de müdür rolündedir. Yeri geldiğinde çıkar golünü atar, yeri geldiğinde eline bezini alıp masasını siler. Onun için dinlenmek ancak herkes soluklandıktan sonra mümkündür. Mütevazı olmayı da göz ardı etmemeli. Yalnız kesilmesi gereken yerde de körelmemesini bilmeli. Kağıt körelticidir.

Teşekkür ederiz.

Mustafa Celep sordu

İskele Kültür ve Edebiyat Dergisi Editörü Safa Arslan ile editörlük kurumunu konuştuk.

-Editöryal sorumluluktan ne anlıyorsunuz?

- Editörlük biraz dümen tutmak gibi geliyor bana. Derginin yönelimleri hususunda nihai söz sahibi olma vazifesi. Bu yönelimler, içerikten tutun da tasarımın estetiğine kadar geniş yelpazede, dergi için hangi bileşen varsa bir bütün olarak hepsi. Dolayısıyla eserin kalitesi kadar imlası da, derginin içeriği kadar estetik göstergeleri de editörün sorumluluk sınırı dâhilindedir kanaatindeyim.

-Yazarına danışmadan editöryal müdahalenin doğru olup olmadığı konusunda düşünceleriniz nelerdir?

- Bu sorunuzu cevaplarken bir ayrım yapmam gerekiyor: şiir ve diğerleri. Bir editörün, şiirin herhangi bir noktasına müdahalesini haddi aşmak olarak değerlendiriyorum. Ancak yazıya gelince, orada, editörün belli sınırlar içinde hareket sahası olduğunu düşünüyorum. Bunun yanında, eserin sanatsal yetkinliğinin bu müdahalelere karşı çetin bir savunma hattı oluşturduğunu düşünüyorum. Sonuçta müdahalelerin, eserin sanatsal yetkinliği ile –genel olarak- ters orantı içinde olduğunu söyleyebilirim. Yani, editöryal gaddarlık özensiz yazarlık da var işin içinde.

- Bir yazarın veya şairin ürünü size ulaştığında eser sahibinin ismine mi bakarsınız, eserin niteliğine mi?

- Benzer bir soruyu, bir sohbetimizde, Mustafa Aydoğan Abi’ye sormuştum. Kendisi cevabını ‘bedel ödemek’ noktasına getirmişti. Bedelini ödemiş olarak isim sahibi olanların ismi noktasında kendilerine katılsak da şahsi görüşüm isim-eser ikileminin editörlerin zaaf noktasını oluşturduğudur. İşin içinde öyle işler var ki! Şahsi dostluklar, hatır gönül korkusu… Hani yoktur da –Allah korusun- maddi endişeler, reklam ilişkileri vs. bile olabilir işin içinde. Velhasıl, editör, bu noktada, vicdanının sesini çok ama çok yakından dinlemek zorunda.

-Özellikle genç şair ve yazarların ürünleri geri çevrildiğinde ne tür tepkilerle karşılaşıyorsunuz, bu durum karşısında sağlıklı editör tavrı nasıl olmalıdır?

- Açıkçası çok iç açıcı tepkilerle karşılaştığımızı söyleyemem. Ancak bu noktada şunu da göz ardı etmemek lazım, şu anda var olan editör-eser sahibi ilişkisi genelde sanal olarak gerçekleşiyor. Yani ortada el yazısı dahi yok! Yani yüz yüze beşeri münasebetlerin birçok nimeti olmaksızın gerçekleşiyor iletişim. Sanal bir cesaretle yani! Bundan dolayı, sağlıklı editör tavrının sıcak bir davet ve samimi bir sohbet olduğunu düşünüyorum. Mütevazılık ve yüreklendiricilik fena bir ikram olmaz mesela…

-Sizce genç şair ve yazarlar, gönderecekleri dergileri belirlerken, ne tür kıstaslar çerçevesinde hareket ediyorlar?

- Geçmiş bir ziyaretimizde, Üstat Sezai Karakoç, yazmaya başladığı yıllarla alakalı konuşurlarken: “ O zamanlar kendimizi şair görmüyorduk. Şairlik gözümüzde büyük bir şeydi.” buyurmuşlardı. Genelin, böyle yüksek bir düşüncede olmadığı aşikâr, herkes şair-i azam! Şöyle bir etrafı kolaçan ettiğimizde bir şehvetler ve benlikler deryasında olduğumuzu rahatlıkla söyleyebiliriz. İstisnaları elbette olmakla beraber genelde yayınlanma ihtimali yüksekliği ilk kıstas gibi görünüyor. Konfora dayalı bir tercih yani. Bunun dışında dünyaya bakış aynılığı, mekânsal yakınlık, tanışıklık kıstas olarak beliriyor.

-Son olarak, sizce ideal editör tasavvuru nasıl olmalıdır?

- İdeal editör tasavvuru deyince, vicdanının ve inancının mahkûmu biri geliyor aklıma. Ayrıca algılarının son derece duyarlı, zevklerinin incelmiş olması olmazsa olmazlardan. Dergisinin unsurlarına saygılı olması, çaya ve sohbete değer vermesi derginin ruhu açısından ayrıca önemli tabii.

Mustafa Celep, sordu

1-      Yaşadığımız hayatın karakteristik vasfı, karmaşık ve kaotik bir görünüm arzetmesidir. Edebiyat uğraşının hayata bakan bir tarafı da bu tabloya bir düzen verme fikrini yazınsal manada bünyesinde taşımasıdır. Edebiyatçı yazar bir anlamda gerçekliği temel alarak yeni bir dünya kurma anlayışıyla hareket eder. Edebiyat yeni bir düzenin duygu ve düşünceler örülerek oluşturulmuş zihinsel bir bileşkesidir. Sualimiz şu veçhede: Edebi eser kurulurken sanatsal malzemeyi göz önünde bulundurarak inşa edilen bu yeni dünyada Temel hayat Kitab’ımız Kur’an’ı Kerim’in ciddi, belirleyici ve özgün konumu nedir sizce?

Edebiyatçılar ve Kur’an’ın belirleyiciği eksenindeki sorularınızı Semih Kaplanoğlu’nun “Bal” filmi üzerinden cevaplamak istiyorum. Böylece sanat eserinin Kur’an ile ilişkisi hakkında bir modelleme de yapabiliriz sanıyorum.

Kur’an yaşayan her insana geniş bir alan açar

Yakûb (as), oğlu Yusuf (as) rüya gördüğünde ona şöyle der: “Yavrum, rüyanı kardeşlerine anlatma” (12 Yusuf, 5). Bu ayet BAL filminin kilidi gibi görünüyor. Çünkü bu ifade, film içinde başlangıç cümlesi. Baba Yakûb, oğul Yusuf ve  “rüya” ile oluşan dünyayı ele alan Kaplanoğlu, Kur’an’a yaklaşımlar açısından yeni bir yol güzergahı sunuyor: Sanatçı, Kur’an kıssalarını aynıyla anlatmak zorunda değil. Bir anlatım kıssayı nakletmek kaygısından koparak mesela Yakûb ile oğlu Yusuf arasındaki “manevî gerçeklik”le alakalı “tekellümü- konuşmayı” verebilir. BAL, buna dair önemli bir çıkış denemesidir. Kaplanoğlu, sinema anlatısındaki başarısıyla edebiyata müdahale ediyor bence. Ona kılavuzluk yapıyor. Kıssadan değil de ayetten hareket etmek, Kur’an’ın ahlâkî ilkelerini “yaşayan her insana” tatbik etmek bakımından geniş bir alan açıyor. Bu, Yusuf kıssasının “Leyla ile Mecnun” şeklinde okunması ısrarından da bizi koruyan yeni bir tutum oluşturacaktır. Kur’an-ı Kerim, bence bu film için ciddi, özgün, belirleyici bir inşa edicidir.

Yine bu film için başka ayetlerle de bağlar kurulduğuna dair emareleri gösterebiliriz: Bal filminde, Baba ile oğul arasında anneyi “dışarıda bırakan” bir ilişki var. Çocuk için hazırlanmış sütü anneye sezdirmeden baba içiyor. Baba ile oğul, aralarında “fısıltılı bir dille” konuşuyor. Normal şartlarda fısıltı “kötülük” yüklü paylaşım olmakla beraber, burada öyle değil. Yusuf babasına hayran. Yalnız onun yanında kekelemiyor. Hatta okuyabiliyor. Ama sınıfta başaramıyor. Bu bir direniş değil. Hal. Yusuf’un içinde yaşadığı bir “manevi gerçeklik” var ve bunu anne dahi yeterince algılayamıyor. Annenin tanıdığı biri hakkında “İstanbul’da polis kolejini kazanmış” diyerek çocuğuna yüklediği “hedef”, baba Yakûb’un mesleki seçimiyle uyuşmuyor. Dolayısıyla BAL’da okul ile bilgi arasında bir kırılma bulunuyor. Baba, semaya ip atarak rızkını yüksekten alıyor. Bu metafor yine Kur’an’dan: “Rızkınız semadadır” (51 Zâriyât 22). Yine Kur’an’da “Hablullah” (3 Al-i İmran 103) kelimesi ile anlatılan “Allah’ın ipi” kavramı var. Neticede “gökyüzüne çıkmaya yarayan bir ip” ve maneviyatı yüksek bir Yakûb modernliği eleştiriyor. İşte Yusuf, “manevi gerçeklik” ile modernizmin reelleri arasında gidip gelirken babasından feyz alıyor. Anneye yanaşırsa modernize edilecektir, ama baba hakikatin kapısındadır.

Bal cemaatçi bir toplumu öneriyor

Yine önemli olan başka husus da, modern algıda alt edilmesi gereken tabiatın rızk kaynağı gösterilmesi. İnsan modern algının haşerat diye kavradığı böcekten geçim temin ediliyor. Yakûb, “göğe çıkarak” rızık indiriyor. Dolayısıyla Allah’a yaklaşmak ile hakikat düzlemindeki hayat arasında bir kırılma yok. BAL’da rızk meselesini önemli kılan diğer bir yön de “bal”ın on binlerce çiçek poleninden “cemaat” halinde elde edilebilir bir gıda olması ile ilgilidir. Kur’an’da da Hablullah, bireye değil cemaate vurgu yapmaktadır. Bal bu metaforu tahkim edici bir “kavram”a dönüşüyor. Modernliğin birey kurtuluşlarını önemsemesi karşısında, BAL, cemaatçi bir toplumu öneriyor. Yani kolektivizmi, kanaati, paylaşmayı. Nitekim baba Yakûb maket gemiyi bir çocuğa hediye edince Yusuf’ta biriken kıskançlık, daha sonra “anlama”ya dönüşür ve o da hasta olan arkadaşına babasının yaptığı gibi gemi maketi hediye eder. Karakovan da cemaate ait rızkı paylaşmaktadır. Oysa modern toplum paylaşmayı değil, ayrışmayı sistematize etmektedir. Bireyleri bir biriyle yarıştırmaktadır. Yusuf, hakikat nazarıyla baktığında yarışmacı modernliğe toslayıp okuyamaz, kekeler. Modernlik sıkıntıdır. Bu sıkıntı, onu okulda yalnızlaştırıyor. Arkadaşlarının arasına katılmaktan alıkoyuyor.

Yakûb’un “semaya attığı ip” ile çıktığı ağaçtan bal toplarken dalın yavaş yavaş kırılması, havada asılı kalışı, “arada kalmışlık” Yusuf üzerinden tekrar ediliyor. Yakûb “yer ile gök” arasında kalırken Yusuf da “hakikat ile reel” arasında kalmaktadır. Burada asıl problem Yusuf’a aittir. Modern ile manevi olan çatışmalıdır. Yusuf’un okula bir türlü intibak edememesi, doğanın daha güçlü bir hakikat halinde kendinde belirişi ile ilgilidir. Arının gelip okuması gerektiği kitap sayfalarında adeta “benim bunlara ihtiyacım yok” edasında gezinmesi, modernize kültürün “yaşamayan” hayatına meydan okuyor. Yusuf bu meydan okuyuşu görüyor, dahası o hayatın içinde hayy buluyor. Dolayısıyla BAL filmi ile Kur’an mesajı arasında temelli bağlar kurulabilir. Edebiyatın bu dili keşfetmesi gerekiyor.

2-      Edebiyat, edebiyatçılar ve Kur’an denilince doğal olarak zihnimize Şuara suresi geliyor. Çokça konuşulup tartışıldı. Bildik bir soru. Şuara suresinin günümüz yazın erlerine, edebiyatçılarına, onların söz-davranış-düşünüşlerine hangi anlamları muhtevi kılıyor? Ne söyler biz edebiyatçılara Şuara suresi?

Şuara suresinin en önemli özelliği şiiri değil, şairin eylemini yargılamasıdır. Surenin son ayetlerinde şairlerden bahisle “onlar her vadide aylakça gezinirler, ve onlar gerçekten yapmadıkları şeyleri söylerler” (26: 225- 226) deniyor. Demek ki şiirde bir sanat eylemi olarak problematik alan, “şairin yapmadığı şeyi söylemesidir”. Nitekim Saff suresinde “Ey âmenû olanlar! Yapmayacağınız şeyi niçin söylüyorsunuz?” (61 Saff 2) deniyor. Şaire kızılmasının manidar bir sebebi var. Kur’an, Allah’ın dildeki eylemidir. Şair, dili kullanım biçimiyle Kur’ân’ı gölgelemeye ya da kitleleri Kur’an’ın okunuşundan koparmaya meyyal bir adam. Ahir zaman kavmi olan bizler yani Hz. Peygamber’in kavminin karşı karşıya kaldığı icaz dil meselesi ve kıraat edilen meselesidir. Kur’an da kıraat edilen yani “okunan” demektir. Şiir de bilindiği gibi aslında yazılmaz, okunur. Dolayısıyla şiir varlık biçimiyle Kur’an ile aynı alandadır. Dinlenilmek için okunandır. Kur’an bu noktada sınırları belirliyor. “Ey Şair!” diyor, “Söyle ama yapmayacağın şeyi söyleme!”. Buradaki başka kaygı da şudur: söz tanrıyı taklit etmemeli.

3-      Yazarak yaşanası bir dünya kurma özlemi içinde bulunan bir edebiyatçının hayatının biçimlenişinde ilke ve edim bazında Kur’an’ı Kerim’in işlevi, hususiyetleri öz olarak nedir? Kur’an’la aşinalığımız ne derecede?

Kur’an merkezli bir edebiyat ve düşünce ortamı yok

Kur’an ile okuyup yazan adam arasındaki rabıtanın tefekkür, kafa yorma, akletme meselesi ile ilgili olduğuna inanıyorum. Hz. İbrahim’in de ilk ve önemli eyleminin putları kırmaktan önce ideolojileri yıkmak olduğunu düşünüyorum. O, ideolojilerin ve dünyadaki varoluşu açıklayan sistemlerin “batıp göçen” hayaller olduğuna kanaat getirdikçe “batanları sevmem” diyebilmişti. Bizde Kur’an merkezli bir edebiyat ve düşünce ortamı yok. Batı edebiyatında ve düşünce geleneğinde durum böyle değil. Örneğin Tolstoy, Diriliş romanında İncil’den besleniyor. Dostoyevski “Büyük Engizisyoncu”yu yazabiliyor. Mihail Bahtin, Dostoyevski eseri hakkında diyor ki: “Bunun sonucunda ortaya kendine özgü bir dini piyes, daha doğrusu bir ahlâki drama çıkar; aktörlerin canlı insanlar değil ama birbiriyle savaşan tinsel güçler olduğu ahlâki dramadır bu”. Batı edebiyatı Kutsal Kitap ile masalı dahi birbirine bağlayacak bir dil geliştirdi. Örneğin “Pamuk Prenses ile Yedi Cüceler”. Biz bu masalı fantastik bir metin gibi görürüz, oysa masaldaki “yedi cüce” Hristiyan kültürde “Yedi Günah”tır.

Kur’an ile rabıtaya gelince… Bu kitabın grup çalışmaları ile anlaşılabileceğine inanmıyorum. Grup çalışmaları ancak Kur’an’ı okumanın ve anlamanın metodolojisini verebilir. Kur’an çalışmalarında anlam blogları ve kelime grupları araştırması yapılabilmesi için bireysel gayret gerekiyor. Örneğin Hz. İbrahim’den bahsettik. Kur’an’a göre Hz. İbrahim (as) “Feta”dır: “duyduk ki (ilahlarımızla ilgili) zikreden fetadır; adının da İbrahim olduğunu söylediler” (21 Enbiya 60). Şimdi bu durumda “feta”nın ne olduğunu nasıl öğreneceğiz? Genel kanaat, “feta” yani fityan/fütüvvet ehlinin yiğit ve cesur olup delikanlıca ortaya atılan bir adam olduğu yolundadır. Oysa Kur’an’da “feta” eylem bazında farklı bir anlama sahip. Bunu Yusuf-Züleyha kıssası merkezinde yeniden okuyabiliriz. Kur’an’da feta tabiri Hz. İbrahim (as) ile zikredildikten başka iki yerde daha geçiyor: Mağara Ashabı da feta olarak zikrediliyor: “Hatırla ki, o vakit, o genç yiğitler (fityetu) mağaraya sığındılar da şöyle dediler: “Ey Rabbimiz! Bize, tarafından bir rahmet ihsan buyur ve işimizden bize bir başarı hazırla” (18 Kehf 10). Bu ayette Ashab-ı Kehf’in imanlarını korumak için kötülükten “çekildiklerini” görüyoruz. Yusuf kıssasında da benzer bir durum var: “Şehirdeki kadınlar, azizin karısı, kölesinden/ fetâhâ murat almak istemiş, sevgi, bütün kalbini kaplamış, görüyoruz ki o, apaçık bir sapıklıkta dediler” (12 Yusuf 30). Meallerde köle/uşak diye anlam verilen kelimenin aslını Kur’an “feta” olarak veriyor. Böylece feta/fütüvvetin anlamı değişiyor. Feta, günahtan çekinen anlamına geliyor. Böyle bir çalışmayı klasik tefsir okumalarından iktisab etmek mümkün değil.

4-      Peygamberimiz (sav), ‘Beni Hud suresi ihtiyarlattı’ der, bir hadisinde. Bizim yanılgan, beşeri varlığımızın özünü, mahiyetini, kimyasını dönüşüme uğratacak bir ayet veya sure adı söylemeniz mümkün mü? Sizi etkileyen, hayatınızın dönüm noktası diyebileceğiniz bir ayet veya sure adı söyler misiniz?

Beni en çok etkileyen iki ayet, Cum’a hutbelerinde zikrediliyor. Onları dinlemek bana Cum’a namazını kıldığıma dair bir idrak oluşturuyor: 1) “Muhakkak ki, Allah Teâlâ adâleti, iyiliği ve karabet sahiplerine (muhtaç oldukları şeyleri) vermeyi emrediyor ve fuhşiyattan, münkerden, Fahşa olan hukuka tecavüzden de nehyediyor. Düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor.” (16 Nahl 90), 2) “Allah katında din, ancak İslam’dır/ İnne-ddîne ‘inda(A)llâhi’l-İslâm” (3 Al-i İmran 19).

5-      İfadelendirmek isteseniz Kur’an’da anlatılan hepimizin bildiği Yusuf ile Züleyha kıssası hakkında hikmet ve anlam açısından ne söylersiniz?

Bu konuda bir itiraz getirmeye ihtiyaç var. Öncelikle Kur’an’da Yusuf ile Züleyha diye bir hikâye anlatıldığını düşünmüyorum. Kur’an’da Züleyha ismi de geçmiyor. Vezirin karısının Yusuf (as)’dan murad almak istemesi var. Yusuf’un ise buna direnişi Kur’an mesajının ana örgüsünü oluşturuyor. Yusuf (as) vezirin karısının niyetine cevap vermeyerek maddi dünyaya teslim olmamaktadır. Oysa maddi dünyaya boyun eğerek iktidar elde etmesi an meselesidir. Ahlâkın maddi otoriteyi yenebileceğini işaret eden önemli bir beyandır. Ancak edebiyatın bu anlamı tahrif ettiğini söyleyebiliriz. Bu bir pastiş’tir. Yani metinlerin içi boş’tur. Geçmiş eserlerden alıntılar yapılmakta ve birleştirilmektedir. Kur’an’da aşk olmayan bir olayı alıp Leyla Mecnun hikayesinden alınan metinlerle terkip edip içerik boşaltılmaktadır. Kur’an, Yusuf ile Züleyha diye bir şey gerçekse bile, Züleyha’nın aşk ve hevesi için Yusuf’a meyletmesinden “günah” diye bahsetmektedir.  Vezir karısına:  “ve sen ey kadın, suçundan tövbe et, şüphe yok ki sen, hata işleyenlerdensin” (12 Yusuf  29) der. Buna rağmen kadın hevasının isteğinden vazgeçmez ve şöyle der: “Ondan murât almak istedim de o namusunu korudu, kötülük etmedi. Fakat yemîn ederim ki emredileni yapmazsa zindana attıracağım onu ve herhalde horluğa uğrayanlara katılacak” (12 Yusuf 32). Kısacası burada karşımızda masum bir kadın görmüyoruz. Aslında bir aşk da görmüyoruz. Yusuf’un güzelliğine ram olmuş bir kadın şehveti ve kendisini bu azgınlıktan korumaya çalışan bir fütüvvet ehli görüyoruz. Ancak edebiyatın meseleye böyle bakmadığı da ortada. Bir “Pastiş” geçmişin tüm metinlerini alıntılamakta ve geçmişle yani Kur’an’la bağımızı kopartmaktadır.

Edebiyat bir fetih hareketidir bir devrim hareketi değildir

6-      Edebiyatçı kimliğini haiz bir yazar, edebi eserinin mayasını, özünü, mahiyetini  Kur’an’ın hangi yönüyle yoğurur, sanatının malzemesini çatarken Kur’an’da yer alan hangi kavramları esas alır?

Kur’an’ın temel kavramı ahlâktır. Bazıları bunu “devrim” diye belirliyor. Yusuf kıssası üzerinden de bunu görebiliyoruz. Kur’an, Hz. Peygamber (asv)’e de ahlâk meselesi üzerinden işaret eder: “Elbette sen en güzel ahlâk üzeresin.” (68 Kalem 4). Ahlâk meselesini açıklayan surenin “kalem” suresi olması edebiyatçıları sarsmalı diye düşünüyorum. Edebiyat bir fetih hareketidir, bir devrim hareketi değildir. Fetihler de kalp ile yapılır. Aynı zamanda fetih, Fatiha suresini de hatırlatıyor ki, bu da amelî aidiyetimizdir.

7-      Kur’an bir edebiyat değil hayat kitabıdır öncelikle. İşin teknik tarafı bir yana bir çoğumuzun yaşantı-tecrübe veya ilim-amel ya da söz-düşünce-davranış bütünlüğünü kurma noktasında temel zaaflarımız var. İslam dünyasının bugünkü siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel durumunu göz önünde bulundurduğunuzda biz edebiyatçılar meselenin daha çok ‘edebiyat yapma’ yerinde mi takılı kalıyoruz, edebi tekniklerin hayatla olan bağsızlığını, kopukluğunu düşünürsek inanç-eylem birlikteliğinde yaşadığımız sorunlar edebiyatın sadece ‘edebiyat’ için yapıldığı anlamına gelmiyor mu? Tamamen dünyevi bir uğraş mıdır edebiyat? Edebiyatçının manevi tekamülünde hiç mi katkısı yok?  Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Edebiyat, edebli olmak, edebini bilmek, edeb ya Hu! duası ile yazmak ve yazılanların bir amel olduğunu bilmek meselesidir. Bu nedenle yazdığım şeyin kalbimden gelmediği, özüme ait bir söz olmadığı noktada nifak tehlikesini görmem gerekir. Benim hayatım açısından yazmak, kendimi inceltmek, istim tutmak anlamına geliyor. Yazmak, öncelikle beni irşad eden ve beni Kalem sahibine yaklaştıran bir adanıştır. Yazmakla ne bu dünya değişecek, ne de ahlâkî bir toplumsal alan inşa edilecek değil. Ancak yazmak bir şahitliktir. Bak o vakit oradaydım, o öyle değil böyledir, demek içindir. Bilip de bildiğini söylememek hıyanettir. Edep söylemektir, edip ise söylemeyi bilmektir. Bu iş hep böyledir.

Katkılarınız için teşekkür ederiz.

Mustafa Celep, sordu

Yaşadığımız hayatın karakteristik vasfı, karmaşık ve kaotik bir görünüm arzetmesidir. Edebiyat uğraşının hayata bakan bir tarafı da bu tabloya bir düzen verme fikrini yazınsal manada bünyesinde taşımasıdır. Edebiyatçı yazar bir anlamda gerçekliği temel alarak yeni bir dünya kurma anlayışıyla hareket eder. Edebiyat yeni bir düzenin duygu ve düşünceler örülerek oluşturulmuş zihinsel bir bileşkesidir. Sualimiz şu veçhede: Edebi eser kurulurken sanatsal malzemeyi göz önünde bulundurarak inşa edilen bu yeni dünyada Temel hayat Kitab’ımız Kur’an’ı Kerim’in ciddi, belirleyici ve özgün konumu nedir sizce?

Ali EMRE:  Hidayet, felah ve inkılap kitabı olan Kur’an, hayatın bütün alanlarını kuşatan geniş ölçekli bir furkan, işlevsel ve dönüştürücü bir perspektif sunar elbette insana. İnsanın yaratıcısıyla, kendisiyle, doğayla ve toplumla ilişkilerini düzenleyen, hayata ve tarihe müdahale eden bu yaklaşımın edebiyata da yansıması, ona da bir anlam çerçevesi kazandırması gerekir elbette. Fakat Doğu toplumları, yüzlerce yıldan beri kitap merkezli bir inşa çabasından, bu bilinçle örülmüş bir yaşayıştan uzak kalmışlardır. İman zamanla bireyselleşmiş, sosyal tevhid bozulmuş, amelli kitapsızlar ve kitaplı amelsizler arasında bocalayan bir insani iklim egemen olmuştur. Bir araya gelmesi mümkün olmayan hatta birbiriyle çelişip çatışan bir sürü anlayış müslümanlık adı altında iç içe geçmiştir. Geriye dönüp baktığımızda; bazı parça doğrular ve güzellikler dışında, bırakın Kur’an merkezli bir yönelişi, onunla örtüşen, ona uygunluğu gözeten bir edebiyattan bile söz edilemez. İçinde yaşadığımız toplumun da Kur’an’la ciddi anlamda buluşması elli yıldan öteye götürülemez sanırım. Yüzeysel bir bağlanma ve saygıdır ötesi. Müslümanca düşünmenin ve edebiyat yapmanın öncüsü sayılan isimlerin bile Kur’an’la irtibatları zayıftır, cılızdır, hurafelerle doludur. İstikamet kazandırmaktan, kimlik ve kişilik aşılamaktan uzaktır. Bu yanılgı ve zaaflar, günümüzde de sürmektedir. Üstelik birçok insan Kur’an’ı okuduğunu, anladığını, bildiğini sanmaktadır. Kur’an’ın reddettiği, savaş açtığı görüş ve kişiliklere sahip olanlardan geçilmiyor hâlâ gazete, dergi ve sitelerde. Üstüne bir elbise almak için elli mağaza gezenler, bir yazı ya da şiir yazmak için aylarını heba edenler, bir iki aylarını ayırıp derli toplu bir Kur’an çalışması yapmaya yanaşmıyorlar. Sağcılık, devletçilik, mezhepçilik, tarikatçılık, milliyetçilik, muhafazakârlık, particilik, sosyalizm ve liberalizm gibi bataklardan, içimizde kök salmış barikatlardan kurtulamıyoruz bu yüzden. Özgürlüğü, özgünlüğü ve devrimci duruşu yeterince önemsemiyoruz. Bunları önemseyenleri de küçümsemeye yelteniyoruz hemen. Taklitçilik, yalakalık, öykünme konusundaki korunaklarımız, birlikteliklerimiz çok zayıf. Hayat içinde belirleyici ve etkileyici olmayan bir bilinç ve inancın, edebiyatta belirleyici ve yönlendirici olması da mümkün olmuyor bu yüzden. Güzel, doğru ve değerli işler yapanları yok saymıyorum elbette bunları söylerken. Bin yıldır üşüyen bir toplumun çocuklarıyız sonuçta biz. Devrimci bir ilmihale kavuştuğumuzda, altında kaldığımız bu evi onarmamız ve ufuk insanlar çıkarmamız da kolaylaşacaktır. Zira bu güce, bu potansiyele sahibiz aslında. Müslümanlık bilincinin suyunun suyuyla bile  dikkat çekici işler yapabiliyoruz, bunu da belirtmek lazım. Doğru bilgi, doğru bilince, doğru bilinç doğru inanca, doğru inanç da doğru yaşayışa götürecektir. Kur’an’ın kılavuzluğuna gerçekten ulaşıp “herkes” yahut “hiç kimse” olmayı reddettiğimizde, onurlu ve muhkem mevzilere ulaştığımızda edebiyatımız da asmaların, tasmaların, yosmaların koynundan çıkmaya başlayacaktır.

Edebiyat, edebiyatçılar ve Kur’an denilince doğal olarak zihnimize Şuara suresi geliyor. Çokça konuşulup tartışıldı. Bildik bir soru. Şuara suresinin günümüz yazın erlerine, edebiyatçılarına, onların söz-davranış-düşünüşlerine hangi anlamları muhtevi kılıyor? Ne söyler biz edebiyatçılara Şuara suresi?

Ali EMRE: Burada bazılarının iddia ettiği gibi Kur’an, bir sanat formu olan şiiri yasaklamamakta ve şairi İslam toplumundan sürgün etmemektedir. Ayetler dikkatlice incelendiğinde görülecektir ki Kur’an o günkü müşrik şairlerin kendi hevalarına ve batıla uymaları nedeniyle azgınlık içinde olduklarını söylemekte ve böylece onlara kendileri gibi olan azgınların uyduğunu belirtmektedir. Onlar aynı zamanda güzelliğe, aydınlığa, hakka yönelmemekte; kirli vadilerde şaşkın şaşkın dolaşmaktadırlar.

Birçok kimsenin yerli yersiz gündeme getirdiği bu konuyla ilgili olarak şu hususu belirtmekte yarar var: Kur’an’ın eleştirdiği bu şairler, nüzul ortamı ve zamanı da düşünüldüğünde, sanatçı özellikli kişilerden çok, İslam düşmanlığını şiirin / sözün gücü eşliğinde yaygınlaştırmaya çalışan, vahye karşı “kara propaganda” faaliyetlerine öncülük eden satılmış kişilerdir. Egemen oligarşinin borazanlığını yapan ve kimi zaman da parayla tutulan bu etkin kişiler, günümüzdeki tabiriyle “satın alınmış medya” görevini ifa etmektedirler. Yalan sözlerle, karalama ve iftira ile, sahte gündemlerle insanları saptırmaya ve egemenlerin zulmünü pekiştirmeye çalışmaktadırlar. Yani Kur’an’daki eleştirinin doğal bağlamı, direkt olarak şairlerle ya da sanat olgusuyla ilgili değildir.

Ayetin sonunda yer alan “inananlar, iyi işler yapanlar, Allah’ı çokça ananlar ve kendilerine zulmedildikten sonra üstün gelmeye çalışanlar” nitelemeleri de edebiyat mızrakçılığı yapan, ahlaksızlıkta başkalarıyla yarışan, sevgisizlikten üşüyen, dilini ve dimağını arındırmayı hiç önemsemeyen mahallemizin çocuklarına çok şey söylüyor sanırım.

Sürekli bir koşuşturmacanın içinde çırpındığımız gündelik hayatımızda Kur’an’ı Kerim’i sıklıkla okuyor muyuz, okuyorsak daha çok hangi zamanlarda Kur’an’a vakit ayırıyoruz, Kur’an’la aşinalığımız ne derecede?

Ali EMRE: Şükürler olsun ki Kur’an’ı birlikte okuyup düşündüğümüz, Kur’an çalışmaları yaptığımız, onun mesajının tanıklığını yapmaya çalıştığımız öbeklenmelerin, çevrelerin içindeyim yıllardır. Bireysel çabaların dışında, Erkam’ın evine benzer evlerde büyütmeye, arındırmaya, yetiştirmeye çalışıyorum kendimi ve çocuklarımı.

Peygamberimiz (sav), ‘Beni Hud suresi ihtiyarlattı’ der, bir hadisinde. Bizim yanılgan, beşeri varlığımızın özünü, mahiyetini, kimyasını dönüşüme uğratacak bir ayet veya sure adı söylemeniz mümkün mü? Sizi etkileyen, hayatınızın dönüm noktası diyebileceğiniz bir ayet veya sure adı söyler misiniz?

Ali EMRE: Kur’an’a bütüncül bakmak gerekir elbette. Okudukça, ayetler üzerinde düşündükçe, onlarla amel ettikçe sürekli yeni bakışlar, güzellikler, bilinç huzmeleri parıldar önünüzde. Fakat ben edebiyatın temel enstrümanı olan “söz”le ilgili İbrahim suresindeki şu ayetleri müslüman oluşumdan itibaren önemsemişimdir: “Görmedin mi ki, Allah nasıl bir örnek vermiştir: Güzel bir söz, güzel bir ağaç gibidir. Ki onun kökü sabit, dalı ise göktedir. Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir. Allah insanlar için örnekler verir. Umulur ki onlar öğüt alıp düşünürler. Kötü (murdar) söz ise, kötü bir ağaç gibidir. Onun kökü yerin üstünden koparılmış, kararı (yerinde durma, tutunma imkânı) bitmiştir. Allah, iman edenleri, dünya hayatında ve âhirette sapasağlam sözle sebat içinde kılar. Zalimleri de şaşırtıp saptırır; Allah dilediğini yapar.”

İfadelendirmek isteseniz Kur’an’da anlatılan hepimizin bildiği Yusuf ile Züleyha kıssası hakkında hikmet ve anlam açısından ne söylersiniz?

Ali EMRE: Kur’an’da bir “Yusuf peygamber” kıssası vardır fakat “Yusuf ile Züleyha” kıssası yoktur. “Züleyha” diye bir isim de geçmez Kur’an’da. Tarihi süreç içerisinde, ekleme ve uydurmalar da katılarak tuhaf  bir aşk hikâyesi çıkmış ortaya. Dallanıp budaklanarak büyük bir literatür oluşmuş bu eksende. Kur’an’da “vezirin karısı” olarak geçen kadın, ahlaksız ve iftiracı biridir sonuçta. Sonunda suçunu da itiraf etmiştir zaten. Bilindiği gibi, Yusuf peygamber kıssası Kur’an’da bütüncül bir şekilde aktarılan tek kıssadır ve hikmetlerle doludur. Yusuf (as) sabrın, kendini devrimci ve özgüven sahibi biri olarak yetiştirmenin sembolüdür her şeyden önce. Bir ahlak abidesidir aynı zamanda. Kendini biriktirmiş, hayata ve çevresine dikkatli gözlerle bakmıştır. Zindanı bir medreseye dönüştürmüş; bir arınma, öğrenme ve yücelme merkezi hâline getirmiştir. Çevresindeki insanları da etkileyen bu bilinç, zamanla onu semasının tek yıldızı hâline getirmiştir. Uyanık ve onurludur aynı zamanda. Zindandan çıkarken kamuoyu önünde önce kendisinin aklanmasını istemiş, kendisine zulmedildiğini gözler önüne sererek işe başlamıştır. Allah’ın izni ve yardımıyla, yaşadığı toplumu ve dönemi iyi okumuş, özgüven sahibi bir insan olarak gelişmeleri çok sağlıklı bir şekilde yorumlamış ve etkileyici bir gelecek tasavvuru ortaya koymuştur. Kendi şartlarını belirterek yönetici olmuş ve ülkeyi bu perspektifle idare etmiştir. Kardeşlerinin yaptığı kötülüğü de açığa çıkarmış ve affedici bir insan olarak kalpleri kazanmayı bilmiştir. Yaptığı düzenlemeler, sadece yaşadığı bölgeyi değil civar memleketleri de ekonomik ve sosyal yönden etkilemiş, gündem oluşturmuştur. Bireysel ve toplumsal dönüşüme yol açan bu devrimci ve onurlu zindelik, tarihe açık bir müdahaledir. Ailesini ve özellikle de babasını unutmamıştır Yusuf peygamber. Ortadoğu’da gerçek bir “inanç baharı”nın yaşanmasını sağlayan bu portrede, sadece yüz güzelliğini değil, kişiliğe, ahlaka, sabredip direnmeye, öğrenmeye ve öğretmeye, kimlik ve kişilik aşılamaya, hem maddi hem de manevi bolluk ve berekete dönük kolektif bir güzellik bulmak mümkündür.

Edebiyatçı kimliğini haiz bir yazar, edebi eserinin mayasını, özünü, mahiyetini  Kur’an’ın hangi yönüyle yoğurur, sanatının malzemesini çatarken Kur’an’da yer alan hangi kavramları esas alır?

Ali EMRE: Kur’an’ın en temel vurgularından biri ahiret bilincidir. Bu bilinç, müslümanlara hiçbir öğreti ve düzenle kıyaslanamayacak sorumluluklar yüklemesinin yanı sıra çok farklı bir hayat ve sanat algısı da sunar. En önemli vurgulardan biri de şahitliktir, tanıklıktır ki bu Hz. Muhammed’in de ilk ve süreğen sünnetidir. Yeryüzü farkındalığı sunar Kur’an insanlara. Hayatın tüm ünitelerini kuşatan bütüncül bir bilinç ve kimlik aşılar. Hakkın ve adaletin tanıklığını yapmayı öğütler. Zulme karşı durmayı, teraziyi eğiri tutanlarla, kız çocuklarını diri diri gömenlerle, atalar dinini allayıp pullayarak insanları sömürenlerle mücadeleyi öğütler. İnsanların boyunlarını çözün, der. İnsanların üzerindeki boyundurukları kaldırın der; özgürlük eylemine çağırır yani. Ekini ve nesli bozanları ifşa eder, bunu yaptıkları halde kendilerini ıslah edicilermiş gibi sunanlara karşı bilinçli ve uyanık olmaya çağırır. Yetimi, öksüzü, yoksulu, garibanı itip kakan, ahirete gerçekten inanmadığı halde dindarmış gibi görünenlere karşı bir bilinç ve direnç algısı ortaya koyar. Çoklukla övünen, sürekli mal yığan, infak etmeyen, kazancını arındırmayan kişilere karşı bir dalgakıran oluşturur. Baldırıçıplak olarak nitelenen, ayak takımı olmakla suçlanıp küçümsenen mazlum ve müstezaflara karşı gözünüzü yummayın, onlardan utanıp uzaklaşmayın, der. İşleri istişare ile yapmanın önemini vurgular. Bilmediğiniz şeyin peşine düşmeyin diyerek hakkıyla öğrenmenin, sorgulamanın kadın erkek herkes için önemini gündeme getirir. Arınmaya geniş bir yer ayırır. Kur’an’ın yarısından fazlası peygamberlerin ve diğer öncülerin kıssalarından oluşur aynı zamanda. Bu yönüyle bir inkılap tarihi kitabıdır aynı zamanda Kur’an. Müminlerin birbirlerine şefkatli ve merhametli, zalimlere karşı izzetli ve mukavemetli olmalarını öğütler. Teknik olarak butün bunlar, zaman zaman özgün bir diyalektik yapı içerisinde ve çok sesliliği gözetecek şekilde aktarılır. Hükümler mecellesi ortaya konmazdan evvel, farklı inanç ve yaşayış çizgileri kendi kadroları, öncüleri, söylemleri içinde aktarılır. Aynı zamanda onlarca mesel de yer alır Kur’an’da. Tarih, daima güncel bağlamı dikkate alınarak zikredilir. Anlatım, konu ile bütünleşecek şekilde açımlanır. Bu evren ve varoluş bilgisinin, yol haritasının ve şahsiyet inşasının edebiyatçılar için de hem tutum, hem de içerik ve anlatım açısından çok önemli ipuçları hatta ilkeler sunduğunu söyleyebiliriz. Fakat bütün bunlar üzerinde düşünüp çalışırken yoldaki işaretleri görmemiz, doğru yola doğru yoldaşlar eşliğinde koyulmamız gerekmektedir. Bu olmadığında, hemencecik ya yolu ya da yoldaşları suçlamaya yelteniyoruz çünkü.

Kur’an bir edebiyat değil hayat kitabıdır öncelikle. İşin teknik tarafı bir yana bir çoğumuzun yaşantı-tecrübe veya ilim-amel ya da söz-düşünce-davranış bütünlüğünü kurma noktasında temel zaaflarımız var. İslam dünyasının bugünkü siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel durumunu göz önünde bulundurduğunuzda biz edebiyatçılar meselenin daha çok ‘edebiyat yapma’ yerinde mi takılı kalıyoruz, edebi tekniklerin hayatla olan bağsızlığını, kopukluğunu düşünürsek inanç-eylem birlikteliğinde yaşadığımız sorunlar edebiyatın sadece ‘edebiyat’ için yapıldığı anlamına gelmiyor mu? Tamamen dünyevi bir uğraş mıdır edebiyat? Edebiyatçının manevi tekamülünde hiç mi katkısı yok?  Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Ali EMRE: Şu ak kâğıt, şu kara kalem de hesaba çekilecektir bir gün. Kur’an’ın muazzam ve aydınlık evine doğru kapıdan girdiğimizde, inancımız üstümüzde ateşten bir gömlek gibi durmayacaktır. İnanan ve bu bilincin içini dolduran insan sonuçta acı çekerken bile önemli bir insandır ve üstündür, değerlidir. O yüzden gelin o ipe yeniden sarılalım. Gelin dünyayı yeniden değiştirelim. Gelin Kitab’ı terk eden bu yığınlar içinde bir bilinç ve inanç intifadası oluşturalım. Gelin tertil üzere Kur’an okuyalım, her yerde Kur’an okuma grupları oluşturalım. Edebiyatımız çözülmeye değil, dirilmeye yönelik olsun. Tutunamayanlardan değil, tutulamayanlardan olalım.

Katkılarınız için teşekkür ederiz, müstefid olduk..

Ben teşekkür ederim.

Mustafa Celep, istifade etti

Müslüman sanatçı açısından bakıldığında, onun bütün yapıp etmelerini bağlayan yegâne şey Kur’an ve sünnettir. Müslüman sanatçı yazarken bu iki aslı göz önünde bulundurarak yazar. Günümüzün kaotik zeminini kollayarak söylüyorum, en azından söylediklerinde bu iki asla mugayir bir şey olmamalıdır Müslüman sanatçının. Yani meselenin ruhu Kur’an ve sünnetle mutabık olmalı. Ben yazarken en azından buna dikkat etmeye çalışıyorum. Beni vebale sokacak bir dize, bir cümle kurmaktan imtina ediyorum. Çünkü inancımız, bize yaptığımız her şeyin bir hesabının olduğunu söylüyor. Fakat bazı tuhaflıkların olduğu da gözden kaçmıyor. Müslüman sanatçılarla Müslüman olmayan sanatçılar aynı referans kalıplarını paylaşabiliyor. Modernliğin yaptığı yaralanmalar o denli şiddetli ki kimse yaşanılan kafa karışıklığının farkına varamıyor. Banka meselesinden sanat edebiyata kadar her şeyde müthiş bir karmaşa hakim. Modernliğe karşı aldığımız tavırlar da ya ifrat ya tefrit. Meselenin aslı gözden kaçırılıyor sürekli. Birçok tasarı şekilde kalıyor. Moda rüzgârları ve güncelin ayak kaydıran zemini hepimizi sarsıyor, bağlamımızdan koparıyor. Tabi buna siyasetteki bulanıklığı da eklemek gerek. Modern dünya büyük anlatılarını yitirdikten bu yana, sanki biz de yitirdik bazı söylemlerimizi. Oysa Kur’an bizi hep büyük eylemlere çağırır. Kendisi küçük olsa bile sonuçları itibariyle çok büyük eylemlerdir bunlar. Bir diğer nakisa da birbirimizle olan ilişkilerimizdeki gayri sahihlik. En çok yarayı da buradan alıyoruz galiba: kardeşlik duygusundaki deformasyon. Hepimiz takiyye yapıyoruz birbirimize. Ahlakımızda iç acıtıcı bir eziklik var. Dürüstlük yok mesela. Duyarsızlık had safhada. Bütün bunları toplarsanız, Kur’an’la irtibatımızdaki zayıflık kendiliğinden ortaya çıkar.  Dolayısıyla olması gereken yerde değil Kur’an’ın belirleyici konumu, hem kanonik hem de işleyiş düzleminde.

2-      Edebiyat, edebiyatçılar ve Kur’an denilince doğal olarak zihnimize Şuara suresi geliyor. Çokça konuşulup tartışıldı. Bildik bir soru. Şuara suresinin günümüz yazın erlerine, edebiyatçılarına, onların söz-davranış-düşünüşlerine hangi anlamları muhtevi kılıyor? Ne söyler biz edebiyatçılara Şuara suresi?

Kısaca her vadide, yani önümüze çıkan her yolda şaşkınca yürümemeliyiz. Sadece bizler için belirlenmiş yerlerde yürümemiz gerekir. Böylece kaybolma riskini azaltabiliriz. Kuran-ı Kerim yapma demiyor, yaklaşma diyor.   Hani güzel bir türkümüz var, ‘gezme ceylan bu dağlarda seni avlarlar’. O dağlara gidersen, senin olmayan yerlerde gezersen, avlanırsın. Uyanıklık gerekiyor. Hayallerin dünyasında değil gerçeğin dünyasında yaşamalıyız, ayaklarımız yere basmalı.  Yaptıklarımızda bir sahihlik olmalı. Sanatımız hakikatten beslenmeli. Söylediklerimizle yaptıklarımız arasında uçurum olmamalı. Yazdıklarımız tavırlarımızla örtüşmeli, çünkü yazdıklarımız ilk önce bizi bağlar. Edebiyat edeptir. Ben bunu böyle anlıyorum. Şimdi şöyle bir algı var insanlarda: şairleri ve yazarları uzaktan seveceksin, yaklaştıkça nefret edersin. Bu bir Müslüman sanatçı için acı verici bir durum olmalı. Sen benim asıl yazdıklarıma bak diyor sanatçılar, fakat böyle olmuyor. İnsanlar sizi yaptıklarınızla yargılıyorlar. Ziya Paşa’nın söylediği gibi, bin türlü teseyyüp bulunuyor hanelerde; ama dünyaya nizamat vermeye devam. Tabi burada beslenme kaynaklarımızla da ilgili sıkıntılar var. Sadece batı kaynaklı bir okumadan söz ediyorum. Aslında şiirin muhtemel yanılgılarından da koruyor bizi şuara suresi. İman edip iyi işler yapmak, iyi şeyler yazmak, Allah’ı çok anmak, öcümüzün ve davamızın peşinde olmak. Aslında her şey çok açık: Şiirle ilgili değil olumsuzluk, şairin yanlış tutumuyla ilgili. Daha birçok mesele de olduğu gibi…

3-      Sürekli ve yazarak yaşanası bir dünya özlemi içinde bulunan bir edebiyatçının hayatının biçimlenişinde ilke ve edim bazında Kur’an’ı Kerim’in işlevi, hususiyetleri öz olarak nedir?

Sürekli hakikatin peşinde olmak. Adaleti yüceltmek. Yüceliği kovalamak. İnsan haysiyetine sahip çıkmak.  Sömürünün her türüne karşı olmak. Yani emrolunduğu gibi ‘dosdoğru olmak’. Net bir hayat yaşamak. Gibi yok, mışçasına yok, kişiliksizlik, kimliksizlik yok. Edebi ahlakı her şeyin üstünde tutmak, buna çok ihtiyacımız var. Hani biraz klişeye kaçacak ama adam gibi bir adamlık diyorum.

4-      Sürekli bir koşuşturmacanın içinde çırpındığımız gündelik hayatımızda Kur’an’ı Kerim’i sıklıkla okuyor muyuz, okuyorsak daha çok hangi zamanlarda Kur’an’a vakit ayırıyoruz, Kur’an’la aşinalığımız ne derecede?,

Zaman zaman aksatsam da yeni ve orijinal bulduğum mealleri mutlaka okumaya çalışırım. Özel bir vakit ayırmıyorum, onun beni çağırması lazım. Ruhen hazır olduğum zaman. Oysa her güne onla başlamak lazım, aslıyla ve mealiyle.

5-      Peygamberimiz (sav), ‘Beni Hud suresi ihtiyarlattı’ der, bir hadisinde. Bizim yanılgan, beşeri varlığımızın özünü, mahiyetini, kimyasını dönüşüme uğratacak bir ayet veya sure adı söylemeniz mümkün mü? Sizi etkileyen, hayatınızın dönüm noktası diyebileceğiniz bir ayet veya sure adı söyler misiniz?

Mekki ayetler beni daha çok kendine çeker. Hayat gerçekliğini en keskin şekilde önüme koyan ayetlerden daha çok etkilenirim. Mesela Fatır, Mülk, Yasin sureleri gibi. Ayrıca ahlakın sürekli vurgulanması ve rabbimizin o sonsuz merhameti ne kadar etkileyici. Ben şuna inanıyorum: iyi bir meal olmak kaydıyla, en inatçı adam bile ön yargısız okursa, Kuran’dan mutlaka etkilenir. Çünkü öyle ayetler var ki, insanı iliklerine kadar sarsıyor. Çok üst perdeden konuşuyor Kur’an: fe eyne tezhebun gibi. Summun bukmun umyun fehüm la yerciun gibi. Vallahu yağfiruzzunebe cemia gibi. Keskin. Uyarıcı. Yakıcı. Yumuşatıcı.

6-      İfadelendirmek isteseniz Kur’an’da anlatılan hepimizin bildiği Yusuf ile Züleyha kıssası hakkında hikmet ve anlam açısından ne söylersiniz?

İnsan olarak zaaflarımızdan kaçamıyoruz. Kimsenin senin şu zaafların var diye bir diğerine üstünlük kurması mümkün değil. Hepimiz zaaflarımızla malulüz. İnsan olmak bir zayıflığı da bünyesinde taşıyor. Hani Züleyha’yı eleştiriyorlardı ya…Sonra ne oldu? Yani insanlar kınadıkları şeyi mutlaka yaşıyorlar. Hakkın adaleti böyle. Tabi ki diğer bir yön de, kadın ve erkek, birbirini çeken iki cazibe merkezi. İki yarım elma. Dünyanın üzerinde durduğu sır bu. Ve Yusuf’un ahlakı. Dünyayı yitirmek ama ahlakımızı diri tutmak. Bizim hayır bildiğimizde şer, şer bildiğimizde hayır oluyor bazen. İnsan acele karar vermemeli. Hele ölümü görmeden son kararı vermemek gerekir.  Bir de rüyaların dilini bilmek, o zaman şiir yazmaya gerek kalır mıydı?

7-      Edebiyatçı kimliğini haiz bir yazar, edebi eserinin mayasını, özünü, mahiyetini Kur’an’ın hangi yönüyle yoğurur, sanatının malzemesini çatarken Kur’an’da yer alan hangi kavramları esas alır?

Başta biz Müslüman olarak Hıristiyanlar gibi günahkâr! doğmuyoruz. Böyle bir inancımız yok yani. Dünyaya gönderiliyoruz bir vazifelendirme var. İş buradan başlıyor. Bir beşer olarak doğuyoruz ve insanlığa doğru yorucu bir yolculuğa çıkıyoruz. Kısaca insanlık bu dünyada aldığımız bir paye. Kısa bir dünya hayatımız var. Bir gölgelik. Ama sonuçları itibariyle çok önemli bir yer burası. Sonsuzluğu burada dokuyoruz. Eylemlerimizin sonuçlarından sorumluyuz. Bir kuluz. Dolayısıyla yazarken yazdıklarımızın bizi bağladığını hesap ederek yazmalıyız. Yarın insanlara niçin yazar olup olmadıkları sorulmaz; ama yazarlara ne yazıp ne yazmadıkları mutlaka sorulur. Tefekkür ve tecessüsü canlı tutmalı, dünyaya gönderiliş sebebimizi hatırdan çıkarmamalıyız. Temel kavram hikmetle bakabilecek bir inceliği edinmek gibi geliyor bana: ‘ana perspektif’

8-      Kur’an bir edebiyat değil hayat kitabıdır öncelikle. İşin teknik tarafı bir yana bir çoğumuzun yaşantı-tecrübe veya ilim-amel ya da söz-düşünce-davranış bütünlüğünü kurma noktasında temel zaaflarımız var. İslam dünyasının bugünkü siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel durumunu göz önünde bulundurduğunuzda biz edebiyatçılar meselenin daha çok ‘edebiyat yapma’ yerinde mi takılı kalıyoruz, edebi tekniklerin hayatla olan bağsızlığını, kopukluğunu düşünürsek inanç-eylem birlikteliğinde yaşadığımız sorunlar edebiyatın sadece ‘edebiyat’ için yapıldığı anlamına gelmiyor mu? Tamamen dünyevi bir uğraş mıdır edebiyat? Edebiyatçının manevi tekamülünde hiç mi katkısı yok?  Bu konuda neler söylemek istersiniz?

‘Edebiyat niçin’ sorusu dün olduğu kadar bugün de bizi uğraştırıyor. Tabi burada Türkiye’deki edebiyatçıların özellikle de şairlerin öncü kimliğine dair bir parantez açmak lazım. Tanzimat’tan bu yana şairler öncü kabul edilmişler ülkemizde. Bir fikri önce şairler dile getirmişler. Sonra toplumsal zeminde makes bulmuştur o fikir. Burada bazı nakisalar da var. Şairler hey şeyden önce âlim değil. Yaşantılarında mutlaka problemler, çatlaklar var; bazı uyumsuzlukları taşıyorlar her şeyden önce. İş bazen retorik olarak kalabiliyor. Bütün bunlar bugün de geçerli. İslamcı olduğunu söyleyen birçoğumuzda, izah etmekte zorlandığımız yanlış tutumlar gözlemlenebiliyor. Bir zaman söylediklerinin tam tersini dile getirebiliyorlar. Bir dönüşümden değil bir tenakuzdan söz ediyorum, yoksa insanın görüşünde mutlaka değişme olur. Ortada bir marazilik var. Diğer yandan edebiyatın bir söz sanatı olduğunu da unutmamak lazım. Edebiyatın doğasında bir artistlik vardır, sözle oynama vardır, fakat bunlar asıl değil usule ait şeylerdir. Aslolan sanatçının nerede ve nasıl durduğudur. Ne söylediğidir. Dünyaya nereden baktığıdır. Aslında her şey bir bakış meselesi. Etik estetiğin bir şubesidir demiş, A. Gide. Güzel bakmayı biliyorsak neye, nereden bakmamız gerektiği konusunda da bir fikrimiz oluşur zaten. Edebiyat müthiş bir eğitmendir bu yönden, bir içe açılmadır. Bir tetikte olma halidir. Dikkattir. Gözlemdir. Nöbettir. Siperde olma halidir. Bu yönüyle bizi hakikate yaklaştırır. Hakikati anlamamızı kolaylaştır. Bir tür katharsis sağlar. O bize hakikati anlatan güzel bir yalandır.

Katkılarınız için teşekkür ederiz.

Ben teşekkür ederim.

Mustafa Celep sordu

Mehmet Kurtoğlu, 1969 doğumlu Urfalı şair ve yazar. Kurtoğlu’nun yazılarıyla ilk defa BirNokta Edebiyat dergisinde tanıştım. İkinci Yeni Şiiri üzerine yazdıklarının yanında Kur’an ve Edebiyat ilişkisini ele alan yazılar yazdı, Türk ve Dünya Edebiyatının mümtaz şahsiyetleri üzerine de inceleme metinleri kaleme aldı. BirNokta yayınlarının şiir dizisinden çıkmış bir şiir kitabı mevcut. Bereketli bir kalemi var. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nde çalışıyor. Kur’an ve Edebiyat ilişkisi üzerine kafa yorduğu bir gerçek. Bu uzun muhavereden istifade edeceğinizi umuyoruz.

-Edebiyat uğraşının hayata bakan bir tarafı da bu tabloya bir düzen verme fikrini yazınsal manada bünyesinde taşımasıdır. Edebiyatçı yazar bir anlamda gerçekliği temel alarak yeni bir dünya kurma anlayışıyla hareket eder. Edebiyat yeni bir düzenin duygu ve düşünceler örülerek oluşturulmuş zihinsel bir bileşkesidir. Sualimiz şu veçhede: Edebi eser kurulurken sanatsal malzemeyi göz önünde bulundurarak inşa edilen bu yenidünyada Temel hayat Kitabımız Kuran-Kerim’in ciddi, belirleyici ve özgün konumu nedir sizce?

-Edebiyat daha genel anlamıyla sanat, sanatçının yaşadığı dünyaya birey olarak bakışıdır. Edebiyatçının toplumsal kargaşa içinden sıyrılarak hızla akan dünya üzerinde insanı zihinsel ve ruhsal anlamda düşünmeye sevk eden bir yanı vardır. İnsanın bu dünyada en çok kendisi olduğu an, düşündüğü, hayatı sorguladığı andır. Diğer zamanlar hayatın kaotik ve karmaşık bir parçası olarak akıp gider. Bu yüzden sanat, hayatı sorguladığı ve varoluş üzerine düşündüğü oranda insani olduğu kadar İslamidir de.

Sizin belirttiğiniz gibi modern hayatın kaotik ve karmaşık düzeninden kendini kurtarmaya çalışan sanatçı, tasavvurunda oluşan dünyayı edebiyat aracılığıyla topluma sunar. Sanatçının bu sunumunu/sanatını kişiliği/şahsiyeti belirler. Bu anlamda sanatçı ister ateist, ister teist, isterse ilahi veya beşeri bir dine mensup olsun, ortaya koyduğu sanat eserinde yaşadığı din ve toplumun özelliklerini sunar. Çünkü bir sanatçının sanatını belirleyen en önemli unsur inancıdır. Bu anlamda Müslüman bir sanatçının ortaya koyacağı eserlerinde dini veya dünyevi/seküler diye bir ayrım söz konusu olamaz. Müslüman bir sanatçının ortaya koyduğu her eser bu anlamda İslamidir. Sanatın dini veya din dışı gibi bir düzlem üzerinden değerlendirilmesi mümkün değildir. Örneğin Batı’nın dindar veya dinsiz bütün sanatçılarının eserlerinde Hıristiyanlığın derin izleri olmadığını kim söyleyebilir? Nietzsche’nin isyan ettiği tanrı, Camus’un beyhude bulduğu insan, Sartre’ın saçma bulduğu hayat’ta Hıristiyanlığın etkisi olmadığını kim söyleyebilir? Tanrıyı sorgulayan bir Batılı ateist yazar, sorguladığı tanrı anlayışını Hıristiyanlığın tanrı anlayışından hareketle ortaya koyar. Örneğin Andre Gide’in ismini İncil’deki bir ayetten alan “Dar Kapı” romanı, kendisinin ahlak kurallarını sorgulamasına ve ateist olmasına rağmen bir Hıristiyan duyarlılığı sonucu kaleme alınmıştır. Sizin özellikle üzerinde durduğunuz Müslüman bir edebiyatçının eserinde Kur’an-ı Kerim’in belirleyici konumu hususunu bu bağlamda değerlendirdiğimizde, elbette ki Müslüman bir edebiyatçının eserinde Kur’an-ı Kerim’in etkisi mutlaka vardır ve olmalıdır. Şahsen Müslüman bir sanatçının dine ve Allah’a karşı bir söz söylemediği müddetçe yazdığı her şeyin İslami olduğuna inanıyorum. Bir yazar doğrudan Kuran’dan ilham alarak da sanatını oluşturabilir almadan da. Çünkü Müslüman bir sanatçının tasavvurunu ait olduğu kültür ve medeniyet oluşturur ve bu tasavvur isteyerek veya istemeyerek onun eserlerine yansır. Dolayısıyla Müslüman bir sanatçının eserlerinde İslam veya Kur’an-ı Kerim’i doğrudan olmasa da dolaylı olarak belirleyicidir.

-Edebiyat, edebiyatçılar ve Kur’an denilince doğal olarak zihnimize Şuara suresi geliyor. Çokça konuşulup tartışıldı. Bildik bir soru. Şuara suresinin günümüz yazın erlerine, edebiyatçılarına, onların söz-davranış-düşünüşlerine hangi anlamları muhtevi kılıyor? Ne söyler biz edebiyatçılara Şuara suresi?

Bir defa şuara süresinin bize ne demek istediğini anlamamız için iki nokta üzerinde durmak gerekir. Özellikle bu ayetin indirildiği cahili Arap toplumundaki şairlerin konumunu görmek, sonra da Efendimizin uygulamasında şairlere nasıl baktığını anlamak gerekir. Daha açık Şuara süresindeki şairlerle ilgili olan 221-227. ayetleri hadisler ışığında ele almak gerekir. Birincisi Cahili Arap toplumunda şiirin ve şairlerin seçkin bir yeri vardır. Şairler cahili Arap toplumunda gizli güçler, cin ve büyü ile ilişkili insanlar olarak kabul görmüştür. Her aşiret veya kabilenin büyük bir şairi vardır ve bu şairler kendi kabilesini övüp diğer kabileleri aşağılayan şiirler söyleyerek kabile ve aşiretlerine paye sağlarlar. Ayrıca Arap demek dil demektir. Arap dilinin büyülü dünyası, şiirle insanları derinden sarsacak bir güce sahiptir. Bu yüzden şiir ve şairlerin toplumu yönlendiren ve etkileyen bir etkileri vardır. Şiirin bu toplumdaki yerini anlamak için Cahiliye dönemi Arap şiirine bakmak gerekir. Bir cahiliye şiirinde;

“İçlerinde krallar çıkan söz sahibi bir lakhm kabilesi vardır

Lekhm kralları ki, söyledikleri sözler birer vacip hükmündedir

Biz ise öyle insanlarız ki hem toprağımızda Hicaz yoktur

Bize hem yağmur ve imdat gelir, savaşçılarımız hep galip olur”

Denilmektedir. Şair hem kabilesini övmekte hem de sözün hükmüne işaret etmektedir. Şuara süresi 221-227 arasındaki ayetlerde “Şeytanların kime ineceğini size haber vereyim mi? Onlar, her günahkâr yalancıya inerler. Bunlar da şeytanlara kulak verirler. Onların çoğu ise yalancıdır. Şairlere ise haddi aşan azgınlar uyarlar. Görmez misin ki onlar, her vadide şaşkın şaşkın dolaşırlar ve yapmadıkları şeyleri söylerler. Ancak iman edip salih amel işleyen, Allah’ı çok anan ve haksızlığa uğratıldıktan sonra öçlerini alanlar başka. Zulmedenler hangi akıbete uğrayacaklarını göreceklerdir.” diye geçmektedir. Şairleri; “her vadide dolaşan şaşkınlara” benzetmesinden önceki ayete bakıldığında onların “yalancılıkla” suçlandığı, sonrasındaki ayette ise; “yapmadıklarını söyleyenler” olarak nitelendirildiğini, yani dolayısıyla iyi bakılmadığı görülür. Aynı şekilde Hanifi fıkhında “mendup olan abdest” ile ilgili olarak yalan söyleyenler ile şiir yazanlar bir tutulmuş ve abdest almaları gerektiği belirtilmiştir. Surenin sonunda ise salih amel işleyenleri bu olumsuz tanımlamadan ayrı tutulduğunu bir yana bırakırsak; Kuran-ı Kerim ve fıkhın şiiri yalan söylemekle birlikte andığını görürüz. Kur’an-ı Kerim’in şairlere bakışını daha iyi anlamak ve anlamlandırmak için hadislere bakmak da fayda vardır. Büyük hadis külliyatı Rudani’de; şiir ve şairler üzerine birçok hadise rastlamaktayız. Bu hadislerin bir kısmı onları yermiş, diğer bir kısmı da övmüştür. Bu anlamda birkaç hadisi burada zikretmek yerinde olacaktır:

“Bir bedevi Peygamber’e geldi ve (dikkat çekici bir üslupla) konuşmaya koyuldu. Peygamber(SAV) şöyle buyurdu: Şüphesiz bazı sözlerde büyüleyici güç vardır, bazı şiirler de hikmet mevcuttur”

“Peygamber (sav) (şair) Hasan için mescit de hususi bir minber yerleştirdi. Üzerine çıkıp oturur ve Peygamber (sav)’ı savunacak bazı şiirler söylerdi. Allah Resulü(sav) de şöyle dedi: Allah, Hasan’ı Allah Resulünü savunduğu sürece Ruhül Kudüs’le teyit eder.”

“Amr bin Şerid(ra) babasından: “Bir gün Resulullah’ın terkisindeydim, bana dedi ki, ‘Ümmeyye bin Ebi’s Salt’ın şiirlerini biliyor musun? ‘evet’ dedim. ‘Haydi, söyle’  buyurdu. Bunun üzerine O’na bir beyit irşat ettim. ‘Bir daha söyle’ dedi. Biraz daha söyledim, tam yedi yüz beyit söyledim.”

“Hz. Peygamber (sav) Kurayza günü Hasan’a şöyle dedi:‘müşrikleri hicvet, şüphesiz Cibril seninledir.”

 “Şiir söz gibidir güzeli güzel, çirkini de çirkindir.”

Görüldüğü gibi bu hadislerde şiire ve şaire olumlu bakış söz konusudur. Şiiri veya şairi olumsuzlayan herhangi bir noktaya rastlamıyoruz. Fakat aynı Peygamberin şair veya şiiri olumsuzladığı durumlar da olmuştur. Bunlara örnek olarak birkaç hadisi şerifi zikretmeden geçmek olmaz:

“Birinizin içine onu bozacak irin dolması, onun içine şiir dolmasından daha iyidir.”

“Hz. Peygamber (sav) Kureyşi (müşriklerini) hicvedin. Bu onlar için ok darbelerinden daha ağırdır”

 Hz. Ayşe’den: Ona Peygamberin (sav) nezdinde şiir dinlenir miydi? diye sorduklarında şu cevabı verdi: en nefret ettiği söz o (şiir) idi.

Ebu Hureyre’den: “Allah Rusulü (sav) buyurdu: “İmreu’l Kayr cehenneme gidecek olan şairlerin sancaktarı olacaktır.”

Yerme ve övme anlamında bu hadisilere baktığımızda durum ve şartlara göre peygamberin tavır takındığını, şiir ve şairi şartlara göre değerlendirdiğini görürüz. İslama ve Müslümanlara hakaret etmeyen, bilakis İslam ve Müslümanları öven müşrikleri hicveden şair ve şiirleri övmüş, şiir söylenmesini teşvik etmiştir. Dolayısıyla İslam dini şiiri ne tamamen olumsuzlamış ne de şartsız övmüş veya olumlamıştır. Zira Şuara suresinin şairlerle ilgi ayetinin sonunda da görüleceği gibi salih amel işleyenleri beri tutarak sapkın şairleri hicvetmiştir. Kuran veya hadisin şair ve şiir karşısındaki bu tutumu oldukça yerindedir. Çünkü şairlerin halet-i ruhiyelerini, duygu yoğunluklarını bilen yüce yaratıcı onlara temkinli yaklaşılması gerektiğini emretmiştir. Müslüman şairlerin bu ayet ve hadisler karşısında yapacağı şey, salih amel işleyen şairler safında yer alarak heva ve heveslerini dizginlemeleridir. Bu anlamda Kuran şairlere çok yerinde bir uyarıda bulunuyor bence.

-Sürekli ve yazarak yaşanası bir dünya özlemi içinde bulunan bir edebiyatçının hayatının biçimlenişinde ilke ve edim bazında Kur’an’ı Kerim’in işlevi, hususiyetleri öz olarak nedir?

-Müslüman hayatın içinde olan insandır. Edebiyat veya daha genel anlamıyla sanatın içinde olanlar, genellikle hayattan kopuk, fildişi kule’de yaşarlar. Bu bir yanıyla olumlu, diğer yanıyla olumsuz bir durumdur. Sosyal bir varlık olan insan, ancak toplum içinde kendine yer bulabilir, yabancılaşma ve yalnızlaşmaktan kurtulabilir. Sanat ve edebiyat endişesiyle toplumdan kopan, sanat eseri yaratmak için fildişi kuleye çekilen kişinin Kur’an-ı Kerim’e tabi olma hususundaki tutumu sorgulanabilir. Bugünün şair veya sanatçısı sanatsal endişeyi dini endişenin önüne koymuştur. Dolayısıyla şiir ve sanatta derinliği yakalama adına kendini toplumdan soyutlamaktadır. İslam insanın bir yaratılış gayesi olduğunu ve bu gaye uğruna bütün eylemlerini gerçekleştirmesi gerektiğinin altını çizer.  Bir edebiyatçı eğer sanatsal endişeyi yegâne ilke edinip derinleşmek veya kendini toplumdan farklı kılmak adına inzivaya mahkûm ediyorsa, bu insanın zaten Kuran ile bir alış verişi yok demektir. Müslüman bir sanatçı hayatını “emir bil ma’ruf nehy anil munker” doğrultusunda yaşamak zorundaysa eğer, bu ilke onun ortaya koyacağı eserini de etkiler. Bu yüzden önce sürekli yazanın/yazarın bu ilkeyle kurduğu bağa bakmalı. Kendini bu bağın neresinde ve nasıl konumlandırıyor, buna cevap aramalıyız. Bu anlamda Kuran’ın ben Müslüman’ım diyen her sanatçıyı biçimlendiren bir işlevi vardır. Bu işlevden Müslüman bir sanatçının kaçması mümkün değildir.

-Sürekli bir koşuşturmacanın içinde çırpındığımız gündelik hayatımızda Kur’an’ı Kerim’i sıklıkla okuyor muyuz, okuyorsak daha çok hangi zamanlarda Kur’an’a vakit ayırıyoruz, Kur’an’la aşinalığımız ne derecede?

-Doğrusu günlük koşuşturmaca içinde kuranı sık okuduğum ve Kur’an-ı Kerim’e vakit ayırdığım söylenemez. Özellikle Kuran meallerine aşinalığım iyidir. Zira herhangi bir konuda kafama takılan bir şey olduğunda en az üç-beş meale bakarım.  Şahsen Kur’an-ı Kerim’i daha çok mealen okuyorum. Belki acı bir itiraf olacak ama en az okuduğum kitap Kuran-ı Kerim’dir.  Kurana özel bir vakit ayırmıyorum. Keşke ayırabilsem.

-Peygamberimiz (sav), ‘Beni Hud suresi ihtiyarlattı’ der, bir hadisinde. Bizim yanılgan, beşeri varlığımızın özünü, mahiyetini, kimyasını dönüşüme uğratacak bir ayet veya sure adı söylemeniz mümkün mü? Sizi etkileyen, hayatınızın dönüm noktası diyebileceğiniz bir ayet veya sure adı söyler misiniz?

-Nebe süresi beni bütünüyle çarpan bir süredir. Özellikle de “Yaleyteni küntü turaba/ keşke toprak olsaydım” 40. ayeti beni darmadağın etmiştir. Bu sureyi okuduktan sonra aynı isimle “keşke toprak olsaydım” adlı şiirimi yazdım. Bu şiirin bende çok özel bir yeri vardır. Eğer uygun görürseniz bu şiiri sizinle paylaşmak isterim:

I.

Ömrümün yarısı geçti ayna önünde

Bir tek sana güzel görünmek için

Değil mi her ayna bir Yusuf,

Her Yusuf bir aşk ve güzellik saklar…

Sevda sürgünüyüm yaban ellerde

Kafamdan silinmeyen modelsin

Güzelliği güzelliğin belirler

Ne yapsam oturmaz kişiliğim

İçimde çan çalar ezan işitilir

Ruhumda derin bir boşluk dans eder

Aman vermez haramlar

Sunarım düşkünlüğümü bir bir

Fahişe odalarının loş ışıklarında

Yaşanılan zevk değil

Tiksinilen bir günahtır yalnızca

Dilimin ucunda vahiy:

“Keşke toprak olsaydım”

II.

Gecenin karanlığı

Güneşin aydınlığı

Başlatır İbrahimi arayışı

Sormakla açılır kapısı gerçeğin

Çağın sorunuyum

Çözülürsem çağ çözülür

İnsan çözülür

Hayat çözülür

Yankılanır yüreğimde bir ses:

“Keşke toprak olsaydım”

III.

Serin seher rüzgârıdır yüzüme çarpan

Kızıl dudağımdan ateş sözler dökülür

Doğar en yerinde imgelerim

Şiir yazarım vahyin inceliğinde

Her kutsal biraz mucize

Biraz şiirdir Eyyub Kitabı / Mezmurlar

Peygamberler çağın yorumcusu

Henüz anladım…

Anlamsız bir yaşamın kapkara yüzüyüm

Açmazlarım kendi içimde

Şizofrenik hobileri şekerli elma gibi yalarım

Halimi tanımlayamaz kimse

Sükûtun ikrardan olduğunu bilirim

Susarım!

Sessizlik en iyi anlatır beni

Konuşur insanlar

Yönelirim kitaba:

“Keşke toprak olsaydım”

IV.

Bir çocuk gibi büyütürüm

Aşkımı öfkemi hüznümü

Kapılar birden kapanır

Bulut kümelenir dağlar yürür

Varlıklar serap olur

Ve serin su yerine kan irin akar

Sönmez içimdeki ateş

Bir tablo oluşur kızıl kıyamet

Van Gogh’ta sarıdır nedense yeryüzü

Bende kapkara!…

Yaşadığım cehennem gibi dünya

Dünya gibi cehennem

Cenneti kolay vermez

Bedel ödetir insana

Ölümü bağışlar sonra

Asra yemin eder Tanrı:

“Muhakkak ki, insan hüsrandadır

Küfrünü ancak gördüğünde anlar”

Başımı eğerim secdeye

Dilimin ucunda ayet:

“Keşke toprak olsaydım”

-İfadelendirmek isteseniz Kur’an’da anlatılan hepimizin bildiği Yusuf ile Züleyha kıssası hakkında hikmet ve anlam açısından ne söylersiniz?

-Kuran’da Nebe süresi haricinde beni etkileyen sürelerden biri de hiç kuşkusuz Yusuf Süresi’dir. Hatta “ben Yusuf Sen Züleyha” adlı şiir kitabım bu süreden hareketle yazılmıştır. İçinde emir ve yasak bulunmayan bu süreden hareketle aşkı anlatmak ve tanımlamak istedim. Bu sürenin benim açımdan önemli iki yönü vardır. Birincisi bu hikâyenin (Yusuf kıssasının) bir aşk boyutu taşıması, ikincisi benim ataerkil duygularıma tercüman olmasıdır. Zira Yusuf kıssası aşk öyküleri içinde kadının erkeğe olan aşkını anlatan tek öyküdür.  Bütün aşk hikâyelerinde erkek, kadın uğruna deli divane olurken, Yusuf kıssasında kadın erkek için deli divane olur. Bu kıssanın en orijinal yönü bence, gerçek aşkın erkeğe mi yoksa kadına mı ait olduğu konusuna açıklık getirmesidir. İlahi bir metin olarak, bu kıssa bize sanki şunu telkin ediyor: “ kadının erkeğe olan aşkı daha samimi daha gerçekçidir”

Şahsen erkeğin gerçek aşk yaşayacak fıtratta yaratılmadığını düşünüyorum. Çok eşliliğe meyilli erkek ruhu (döl saçan), tek bir kadına bağlı olarak yaşayamaz. Çünkü fıtratı buna imkân vermemektedir. Erkeğin yaşadığını sandığı aşk, sevgiliye ulaşmakla son bulur.  Kadın açısından aşk, bambaşkadır. Zira kadın tek eşliliğe meyilli olduğundan (döl toplayan) sevdiğine ölünceye kadar bağlı kalır ve yürekten sever. Biz bunun örneğini Züleyha’nın şahsiyetinde görürüz.  Zira Züleyha’nın sevgisinde bir sonsuzluk vardır.

Yine bu surenin insana aşkınlık kazandıran bir başka yönü ise okunduğunda insana huzur vermesi, emir ve yasaklar dışında insanın yalnızca gönlüne seslenmesidir. Zira bir Hadis-i Şerifte Yusuf suresinin nüzulü hakkında şöyle bir rivayet geçer: “Sahabe dedi ki: Allah’tan bize içinde emir,  nehy ve vaatlerin bulunmadığı bir süre göndermesini istedik. Böylelikle bu süreyi okudukça içimiz ferahlar, sevinç dolardı. Bunun üzerine Allah Yusuf süresini indirdi.”  Bu anlamda Yusuf Süresi insana deruni bir boyut kazanır.

Yusuf kıssasının aşk öyküsü dışında farklı açıdan yaklaşanlar olmuştur. Mesela Yusuf (as)’ın zindanda rüyaları yorumlamasından sonra Firavun’un mali işlerinden sorumlu (bugünkü anlamıyla Maliye Bakanı)olması, bu kıssaya farklı açıdan yaklaşımları beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda bazı metinlerde onunla ilgili şu bilgilere yer verilir:  “İkinci Ramses, bir emriyle görkemli binaların yapıldığı güçlü bir hükümdardı. Oğlu Mineptah da büyük bir hükümdardı ama babasının saltanatının son yıllarında içine düşülen bazı gafletler dolayısıyla ülkede birçok bunalım doğdu ve yönetimde sarsıntı ve çöküş başladı. İşte böyle bir durumda Yusuf, Mısır’ın ekonomisini eline aldı, uyguladığı ekonomik politikalarla ülkeyi refah’a ve zenginliğe çıkardı.”  Tabi sürenin bizi ilgilendiren en önemli boyutu bence aşktır. Yusuf süresi aşk boyutu göz ardı edilerek okunduğunda eksik kalır. Ve bu süreyi gerçek anlamının dışında başka bir yöne zorlamadan başka bir şey değildir.

Kadının erkeğe olan aşkının anlatıldığı bu öykünün dini boyutu yanında, bir şair olarak ataerkil ruhumu okşayan yönleri olduğunu söylemem gerekir. Çünkü bu süre benim ataerkil ruhumu okşadığı için(erkeğin değil de kadının erkeği sevmesi) bende daha bir başka boyut kazanmıştır. Bu yüzden Leyla ile Mecnun’dan, Ferhat ile Şirin öyküsünden daha güzel ve sıcak gelmiştir bana. Özellikle ben Yusuf Sen Züleyha adlı uzun şiirimi yazarken büyük bir zevk aldım. Yusuf Peygamberin hayat hikâyesini hem de Kuran-ı Kerim’de geçen kıssayı sayısız kereler okudum hem de Kitabı Mukaddes’e başvurdum, karşılaştırmalar yaptım. Ayrıca kıssayı birebir yazmaktan daha çok onun bende uyandırdığı çağrışımları kaleme aldım. Daha doğrusu Yusuf kıssasından aldığım ilhamla bu şiir kitabını yazdım. Yusuf süresinin bende uyandırdığı çağrışım, ondan hareketle bir eser yazmama neden oldu diyebilirim. Şunu da belirtmeden geçemeyeceğim, Kuran’ın hangi süresine başvurursanız vurunuz size büyük ilhamlar verecektir. Bu anlamda Rahman süresi hiçbir entelektüel ve sanatsal yönünüz olsun olmasın dinleyen herkesi büyüler, insanın ruhuna sirayet eder…

-Edebiyatçı kimliğini haiz bir yazar, edebi eserinin mayasını, özünü, mahiyetini Kur’an’ın hangi yönüyle yoğurur, sanatının malzemesini çatarken Kur’an’da yer alan hangi kavramları esas alır?

-Aslında yazarın kendine mahsus dünyayı algılayışı vardır. Bir defa bir yazarın eserini, onun çocuk yaştan gençliğine kadar ki dönemde aldığı eğitim, ailesi ve öncül bilgileri şekillendirir. Özellikle belli bir yaştan sonra Kur’an-ı Kerim’le veya başka bir şeyle yeni temas kurmuş insanlar, temas kurdukları bu yeni şeyleri eserlerinde işleyemezler. Yazarın kişiliğini oluşturan şeylerdir onun eserinin mayasını oluşturan. Kafka gibi silik ve mıymıntı bir adamın eserini belirleyen unsur kişiliğidir. Kişiliği eserinin mayasını oluşturur. Yine Oscar Wilde “Ben dehamı hayatıma, kabiliyetimi eserime” verdim diyerek bunu ortaya koymuştur. Yazar nereden beslenirse beslensin, eserini kabiliyeti/kişiliği belirler. Şahsen bir sanatçının şiir, roman veya başka bir türde eseri meydana getirirken Kur’an-ı Kerim’deki kavramlara bakarak veya onu öne çıkararak eserini yazacağını düşünmüyorum. Daha doğrusu eserlerinden yalnızca bir veya ikisini o kaygıyla yazabilir veya tesadüfen Kur’an-ı Kerim okuduğu sırada bir ayet veya sürenin kendisinde yaptığı çağrışımla bir eser ortaya koyabilir. Ama bütün eserlerini kurandaki bir kavrama dayanarak yazacağını düşünmüyorum. Çünkü sanat eseri bilgi ve kuralların dışında ilhamdır. İnsanın içine doğması gerekir. Zihinde yoğrulması gerekir. Bu halk ozanlarının şiir söyleyişlerine benzer. Hiçbir ozan şiiri önceden tasarlayarak söylemez. İçine doğar ve söyler. Sanat böyle bir şeydir. Önce ilham olarak doğar, daha sonra Mayakovski’nin dediği gibi üzerinde işçilik yapılır ve eser öylece ortaya çıkar. Edebi eserin mayasını oluşturma anlamında aklıma gelen ilk isim Sezai Karakoç’un ve onun eserlerinin mayasını oluşturan “diriliş” kavramıdır. Ama Sezai Karakoç dahi bütün eserlerini bu kavram anlamında yazdığını düşünmüyorum. Ayrıca bana göre kurandaki kavramların insandaki çağrışımı farklı farklı ve görecelidir. Bu yüzden biri için önemli olan diğeri için olmayabilir. Bunun bir esası veya kıstası yoktur.

-Kur’an bir edebiyat değil hayat kitabıdır öncelikle. İşin teknik tarafı bir yana birçoğumuzun yaşantı-tecrübe veya ilim-amel ya da söz-düşünce-davranış bütünlüğünü kurma noktasında temel zaaflarımız var. İslam dünyasının bugünkü siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel durumunu göz önünde bulundurduğunuzda biz edebiyatçılar meselenin daha çok ‘edebiyat yapma’ yerinde mi takılı kalıyoruz, edebi tekniklerin hayatla olan bağsızlığını, kopukluğunu düşünürsek inanç-eylem birlikteliğinde yaşadığımız sorunlar edebiyatın sadece ‘edebiyat’ için yapıldığı anlamına gelmiyor mu? Tamamen dünyevi bir uğraş mıdır edebiyat? Edebiyatçının manevi tekâmülünde hiç mi katkısı yok?  Bu konuda neler söylemek istersiniz?

- Edebiyat bir yönüyle maddi diğer yönüyle manevi dünyamıza seslenir. Bir defa edebiyat insanı inceltir, nazikleştirir duygusal yapar. Edebiyatla uğraşan insanların hayatlarında duygu hâkimdir. Bu yüzden onların gönül dünyaları edebiyatla uğraşmayanlara göre daha açıktır. Bu yönüyle edebiyat insanın manevi dünyasına hitap eder. Diğer yönden maddi ve somuttur.  Bir takım kaide ve kuralları ve estetik, ölçüleri vardır.  Bir kitap insanın hayatını değiştirebilecek güçte olduğundan işin öbür yüzü yani ahret yönü vardır. Edebiyat insanı hem bu dünyada hem de öbür dünyada etkileyecek gücü içinde taşır. Biraz önce belirttiğim gibi edebiyat insanı olgunlaştırır, kemale erdirir. Bir defa bilgi insana farklı şekillerde verilir ve bunlardan biri de edebiyat yoluyla verilen bilgidir. Bir defa bizim inandığımız kitap bir edebi mucizedir ve sözlerin en güzelini içinde barındırır. Edebiyatın insanın manevi tekâmülünde etkisinin olup olmadığını yalnızca Kur’an-ı kerim’e bakarak bile anlayabiliriz.  Toparlayacak olursak, edebiyatın insanın tekâmülünde önemli bir yeri vardır, bir uğraş olmaktan öte bence her Müslüman için bir vazifedir. Çünkü dünyayı belli bir gaye üzerine yaratan Allah, aşk ve güzellik/estetik üzerine hayatı kurgulamıştır. Tıpkı namazı dosdoğru (güzel estetik bir şekilde) kılınız dediği gibi hayatı da güzel ve estetik bir şekilde yaşayınız demektedir. Dolayısıyla edebiyat güzellik ve aşkı içinde barındırdığından Edebiyatçıyı diğerlerine göre daha kâmil ve daha aşkın yapar.

-Katkılarınız için teşekkür ederiz.

-Asıl ben teşekkür ederim, bana böyle bir imkân verdiğiniz için.

Müslüman Kur’an denizinde yüzüyor diye düşünelim. “Konum” nedir bilmiyorum. “Hamuru karılıp  tesviye edilen insan”dan söz ediliyor ki bu sahibimizin kim olduğunu gösterir. Hiçbir dahlimiz olmayan bir alanla cüz’i irade arasındaki mesafe nedir bunu yazarak anlamaya çalışıyoruz. Gökten suyun indirilmesi, korku ve ümit veren şimşek, sabahın nefes alması, karanlık denizin üstünü örten dalgalar, onun da üzerini örten bulut. Böyle nice ifadelerin muhatabıyız. “De ki namazım ibadetlerim hayatım ve ölümüm alemlerin rabbi olan Allah içindir”. “Gökleri ve yeri yaratan Allah hakkında şüphe ha?” İşte aklımızı başımızdan alacak bunun gibi nice ayetler kemiğimize işliyor Müslümanlar olarak..Edebiyat sanat bu deryanın içinde sessizce yüksek sesle konuşmadan yol alır, ad koymaya gerek yok diye düşünüyorum.

2-      Edebiyat, edebiyatçılar ve Kur’an denilince doğal olarak zihnimize Şuara suresi geliyor. Çokça konuşulup tartışıldı. Bildik bir soru. Şuara suresinin günümüz yazın erlerine, edebiyatçılarına, onların söz-davranış-düşünüşlerine hangi anlamları muhtevi kılıyor? Ne söyler biz edebiyatçılara Şuara suresi?

Peygamberimiz İbn Revaha’yı ve Hassan bin Sabit’i şiir yazmaya söylemeye teşvik etmişti. Bu yüreklendirmeyle ne çok şair çıktı ortaya. Fakat bu ferahlama şairi tamamen yatıştırmamalı. Ayette geçen “onların her vadide başıboş dolaştıklarını ve gerçekte yapmadıkları şeyleri söylediklerini görmedin mi” ifadeleri edebiyat ve sanatla iştigal eden insanları ürpertmeli her daim(Şuara 225). Tefsirler iyi maksatla söylenen yazılan şiirin müstesna olduğunu eklerler sonraki ayete dayanarak. Oradaki hitap bir referans noktası. Kendimizi o mihenge vurmak durumundayız, her ne işle uğraşıyorsak..

3-      Sürekli bir koşuşturmacanın içinde çırpındığımız gündelik hayatımızda Kur’an’ı Kerim’i sıklıkla okuyor muyuz, okuyorsak daha çok hangi zamanlarda Kur’an’a vakit ayırıyoruz, Kur’an’la aşinalığımız ne derecede?

Sekiz kişilik bir gurupla yıllardır sürdürmeye çalıştığımız bir çalışmamız var. Fatma Kutluoğlu hocamızla belli konulara odaklanarak vahyin muradını anlamaya çalışıyoruz. Siyer ve hadisle paralel Kur’an okumaları yapmaya çalışırım kendimce, buna çırpınma da denilebilir, suyun üstünde kalma çabası.  Ama bu konuda mutmain olmak mümkün mü. Derin bir açlık yoksunluk duygusu sanırım hepimizde vardır.

4-      Peygamberimiz (sav), ‘Beni Hud suresi ihtiyarlattı’ der, bir hadisinde. Bizim yanılgan, beşeri varlığımızın özünü, mahiyetini, kimyasını dönüşüme uğratacak bir ayet veya sure adı söylemeniz mümkün mü? Sizi etkileyen, hayatınızın dönüm noktası diyebileceğiniz bir ayet veya sure adı söyler misiniz?

İbrahim suresi 18. Ayette “onların amelleri fırtınalı bir günde rüzgarın şiddetle savurduğu küle benzer. Kazandıklarından hiçbir şey elde edemezler” denilmesi beni çok etkiler. Şura 17’de “ne biliyorsun belki de kıyamet saati yakındır” uyarısı. Duha suresi 123’de “kuşluk vaktine ve sükuna erdiğinde geceye yemin ederim ki Rabbin seni bırakmadı ve sana darılmadı” hitabını duymak kimi hercümerc etmez. Peygamberimizin arkadaşları Kur’anı hızla okuyup geçmezlerdi. Her bir ayette günlerce duraklar, takılır kalırlardı manasına. Kur’an her kelimesiyle her okumada başka nüfuz eder mümine.

5-      İfadelendirmek isteseniz Kur’an’da anlatılan hepimizin bildiği Yusuf ile Züleyha kıssası hakkında hikmet ve anlam açısından ne söylersiniz?

İçimizde ve dışımızda yan yana duran bütün seslerin duyguların insan olmanın harmonisi, maceranın sayısız vecheleri, med-cezir. Bir imkan ve yeti olarak inkişafın yükselişin yukarı tırmanışın parlak bir gösterisi.

6-      Edebiyatçı kimliğini haiz bir yazar, edebi eserinin mayasını, özünü, mahiyetini  Kur’an’ın hangi yönüyle yoğurur, sanatının malzemesini çatarken Kur’an’da yer alan hangi kavramları esas alır?

Adalet temel kavramdır bir yazar için. İman etmek ve muhabbet de hakkaniyetin haddini bilmenin ve muttakilerden olmanın ön koşulu. Günah da Kur’anın kelimelerinden. Edebiyat günah pişmanlık ve tövbe üçgeninde gidip gelir. Af ve bağışlanma sonra. Mecaz teşbih tariz alegori istiare aliterasyon… edebi sanatlarla doludur vahiy. Sesi ve müziği çok güçlü sinematografik sahneler var. Kur an Kıssalarında Sinematografik Özellikler kitabının yazarı Züheyr Mansur el Mezidi bizi farklı yaklaşımlarla anlamlarla buluşturuyor. Kuru ve etkisiz kimi meallerin çok ötesine geçiriyor zihnimizi. Edebiyat ve Kur’an üzerine yazıyorum bu günlerde, kendi cehaletimi biraz aralayabilmek için, yazarak düşünme adına.

7-      Kur’an bir edebiyat değil hayat kitabıdır öncelikle. İşin teknik tarafı bir yana bir çoğumuzun yaşantı-tecrübe veya ilim-amel ya da söz-düşünce-davranış bütünlüğünü kurma noktasında temel zaaflarımız var. İslam dünyasının bugünkü siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel durumunu göz önünde bulundurduğunuzda biz edebiyatçılar meselenin daha çok ‘edebiyat yapma’ yerinde mi takılı kalıyoruz, edebi tekniklerin hayatla olan bağsızlığını, kopukluğunu düşünürsek inanç-eylem birlikteliğinde yaşadığımız sorunlar edebiyatın sadece ‘edebiyat’ için yapıldığı anlamına gelmiyor mu? Tamamen dünyevi bir uğraş mıdır edebiyat? Edebiyatçının manevi tekamülünde hiç mi katkısı yok?  Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Edebiyat tekamül içindir tabii ki. Yazmak istiyor, o halde bir meselesi olmalı bu insanın, bir derdi davası, alıp veremediği. En azından geçip gidenin üzerinden yeniden geçmek, neydi diye bakmak, olanı yeniden icat etmek istiyordur. Varolana yazarak bakmak varlığın içinde iz sürmek, kıvrımlarda dolaşmak. Sonra acıtan şeyleri aşındırmak, olması gerekene doğru incelikle sürüklemek. Akibet kelimesinin görünür görünmez halesi sürükler yazarı. Yazmayı oyun ve eğlence sanmanın sonu hüsran. İçinde kaza ve kader küfür ve iman zulüm ve adalet gezinen bir işten söz ediyoruz. Bir taşı yerinden kıpırdatmanın mümkün olup olmadığını görebilmek içindir her şey.

Mustafa Celep, sordu

-Varoluşsal bir altyapı sunar mümine Kur’an, sadece edebiyat için değil, sanat için, felsefe için de. Benim sanat ve edebiyatta Kuran’ın konumu üzerine genel yaklaşımım şu: Elbet ne alıntılar ne de atıflardan ibarettir bu konumlama. Özellikle salt alıntı ve atıftan ibaret olduğunda hele bazen hiç yetmez. Müslüman edebiyatçı ve sanatçının hayatında aktif olarak yer alıyorsa Kur’an, özümsenmiş, içselleşmiş olarak eserine, cümlelerine yansır. Kötülüğe ve nihilizme değil iyiliğe ve umuda kapı açar son tahlilde, ne yazılırsa yazılsın. Gündelik hayatınız içinde Kur’an varsa, ayetlerle yatıp kalkıyorsanız, elbet yazdıklarınıza da yansır Kur’an, ancak dediğim gibi aktarma kolaylığıyla değil. Atıf  ise zaten inceliklerle yapılmalı.

-Edebiyat, edebiyatçılar ve Kur’an denilince doğal olarak zihnimize Şuara suresi geliyor. Çokça konuşulup tartışıldı. Bildik bir soru. Şuara suresinin günümüz yazın erlerine, edebiyatçılarına, onların söz-davranış-düşünüşlerine hangi anlamları muhtevi kılıyor? Ne söyler biz edebiyatçılara Şuara suresi?

-Ne şairi ne de şiiri yadsır bence sure. Sadece şair ve şiir konusundaki kapılmalara karşı uyarır. Şairin de mısralarının da ihtiyacı var bu uyarıya, çünkü kelimelerle taşınıyor kültür, anlam, hatta ayet; yazılı ya da sözlü dille. Kelimelerin ayartısı bazen gerçeğin hatta hakikatin yadsınmasına kapı aralamaz mı? İlhamın ve kurgunun somut hayattaki yeri konusunda benzeri bir uyarıyı Thomas Mann da Tristan isimli hikayesinde yapıyor.

-Sürekli ve yazarak yaşanası bir dünya özlemi içinde bulunan bir edebiyatçının hayatının biçimlenişinde ilke ve edim bazında Kur’an’ı Kerim’in işlevi, hususiyetleri öz olarak nedir?

-Rad Suresini hatırlıyorum önce. Sözün deniz üzerindeki kirli köpük gibi olmaması… “O, gökten su indirdi de vâdiler kendi hacimlerince sel olup aktı. Bu sel, üste çıkan bir köpüğü yüklenip götürdü. Süs veya (diğer) eşya yapmak isteyerek ateşte erittikleri şeylerden de buna benzer köpük olur. İşte Allah hak ile bâtıla böyle misal verir. Köpük atılıp gider. İnsanlara fayda veren şeye gelince, o yeryüzünde kalır. İşte Allah böyle misaller getirir”… Ve güzel sözün amelle yücelmesi…Bir mimarlık ders kitabının girişinde yazdığı gibi: Mimar eserinde Tanrı’ya öykünür. İtalo Calvino eksiksiz tek kitap der ya Kur’an için… Sahiden de Kur’an’ı dikkatle okuyan yazar, eksiksiz metin yazamayacağının da bilincinde olur gibi geliyor bana. Eksikliğinin farkında ama mükemmellik arayışını önemseten bir kavrayış sözünü etiğim.

-Sürekli bir koşuşturmacanın içinde çırpındığımız gündelik hayatımızda Kur’an’ı Kerim’i sıklıkla okuyor muyuz, okuyorsak daha çok hangi zamanlarda Kur’an’a vakit ayırıyoruz, Kur’an’la aşinalığımız ne derecede?

-Namaz kılarken Kur’an’ı okumuş da oluyoruz, ama tabii yetmez. Ben Kur’an ve Asrı-ı Saadet okumalarımı eksik etmemek için www.sonpeygamber.info sitesinde yazıyorum, iki yıldır. Mesela şimdi Medine’deki “Muahat” olarak bilinen kardeşlik aktını konu alan bir metin üzerinde çalışıyorum. Kur’an ve Asr-ı Saadet’in sürekli hayatımızda yer alması için benzeri önlemler alabiliriz kendi meşrebimizce. Etrafımızdan Kur’an okumasına dayalı kitapları eksiltmemek de bir yol. Çantamızda taşıyabilir, başucumuzda bulundurabiliriz bu tür kitapları. Kanımca hemen her gün Kur’an merkezli bir okuma yapmak suretiyle, bir akış halinde belli bir perspektifi daha rahat koruyabiliriz.

-Peygamberimiz (sav), ‘Beni Hud suresi ihtiyarlattı’ der, bir hadisinde. Bizim yanılgan, beşeri varlığımızın özünü, mahiyetini, kimyasını dönüşüme uğratacak bir ayet veya sure adı söylemeniz mümkün mü? Sizi etkileyen, hayatınızın dönüm noktası diyebileceğiniz bir ayet veya sure adı söyler misiniz?

-Tek bir sure veya ayetten söz etmem cidden zor. Kur’an’da pek çok sure ve ayet beni etkiledi, okudukça da etkilemeye devam ediyor. Tekasür Suresini severim, Rahman Suresini de… İnşirah Suresi ve daha pek çok sure, Kalem Suresi mesela ve İnsan Suresi de gerek anlamları, gerek iletildikleri dille etkileyici. Ancak bu etki zaman zaman bir sureden diğerine kayma da gösteriyor, ruh halime bağlı olarak.

-İfadelendirmek isteseniz Kur’an’da anlatılan hepimizin bildiği Yusuf ile Züleyha kıssası hakkında hikmet ve anlam açısından ne söylersiniz?

-Çok fazla çıkarımda bulunmak mümkün Yusuf ile Züleyha kıssasından. Yusuf’un iffetini korumaktaki azmi, sadakati… Hatta aşkın bazen nasıl fesat sebebi olabileceği… Bunun yanında Yusuf’un hayat seyrinde etkili olan üç Kurani kavram dikkate değer geliyor bana: Takva, rıza, tevazu. Yusuf kardeşleri arasında seçilmişse, bunun sebebi ontolojik bir yanı da olan takvası ve tevazusuydu. Bu nedenledir ki hamisi olan Aziz’e ihanet etmektense, zindana atılmayı yeğledi. Öte taraftan, Züleyha’nın bakış açısıyla, aşkın nasıl bir çile ve sınav olduğu çıkarımını ihmal etmemeliyiz.

Bunların yanında Yusuf’un kuyuya atılması gibi acıklı bir sahne, gelecekte onu Firavun’un sarayında nüfuz sahibi kılacak “isabetle hükmetme yeteneğini” geliştiren bir eğitimin başlangıcı olması açısından çarpıcı. Sizin hayır bildiklerinizde şer, şer bildiklerinizde ise hayır vardır. Kuyu çilesi göze ilk planda öyle geldiği gibi düşmenin, düşkünleşmenin sebebi olmayabilir. Şu da var: Verimli olmak, kendisini geliştirmek, etrafına faydalı olmak isteyen için zindan bahane olamaz.

-Kur’an bir edebiyat değil hayat kitabıdır öncelikle. İşin teknik tarafı bir yana bir çoğumuzun yaşantı-tecrübe veya ilim-amel ya da söz-düşünce-davranış bütünlüğünü kurma noktasında temel zaaflarımız var. İslam dünyasının bugünkü siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel durumunu göz önünde bulundurduğunuzda biz edebiyatçılar meselenin daha çok ‘edebiyat yapma’ yerinde mi takılı kalıyoruz, edebi tekniklerin hayatla olan bağsızlığını, kopukluğunu düşünürsek inanç-eylem birlikteliğinde yaşadığımız sorunlar edebiyatın sadece ‘edebiyat’ için yapıldığı anlamına gelmiyor mu? Tamamen dünyevi bir uğraş mıdır edebiyat? Edebiyatçının manevi tekamülünde hiç mi katkısı yok?  Bu konuda neler söylemek istersiniz?

-Edebiyatın gereklerini yerine getirmenin Kur’ani ilkeler veya anlamlarla çeliştiğini düşünmememiz gerekiyor. Söz konusu olan dilde ve anlatımda derinleşmek, ele alınan konuyu mümkün olduğunca kusursuz bir kurguyla vermek üzere gerekli işçiliği gerçekleştirmek. Edebiyatın sadece laf üretiminden ibaret olduğunu düşünenler sarsıcı ve benlikte izler bırakan eserler kuramazlar kolay kolay. Daha temelde bir kaygıyı koruyorsak, varoluşsal sorularla birlikte hayattan yükselen seslere de açıksa benliğimiz ve kalemimiz, dil oyunlarına yönelmenin, üslup arayışı içinde olmanın bir sakıncası bulunamaz kanımca.

-Katkılarınız için teşekkür ederiz.

-Ben de çok teşekkür ederim değerli sorularınız için.

1-     

Hayatı düzenlemenin diğer adı olan düşünme eyleminin, yeni hayatları düzenleme adına, olgunlaşmış birikimlerle kitaplarda beklediğini düşünelim. O kitaplar içinde bir Kitap-bizim inancımıza göre – bir hayat önerisi olarak her insanı bekliyor. Çağlar üstünden aşabilen değişmez özü var. Ve bu hayat önerisi hakikat olması nedeniyle paylaşıma açma sorumluluğunu doğrudan veriyor ve “Hakikaten hakikatim ve ayırımsız herkese ait olduğum için paylaşılmalıyım” diyor. Bu evrensel cömertliği kendine inanmasından kaynaklanıyor. Gerçeğin cimrisi olmayı hoş görmüyor.

Bunların yanı sıra, bu Kitap insana armağan edilirken, -hem kendisinin ilk çağında, hem de bütün zamanlarda yitmeyecek geçerlilikte etkisi olan- bir edebi üslupla süslenerek armağan edilmiş. Allah insana en edebi dille seslenmiş. Fakat edebiyat hep bir araç tadında kalmış. Bu açıdan Kuran, sanatın amaçlaştırılmadan, araç kalarak hakikatin destekçisi olmasının nasıl bir şey olduğunu öğreten bir kitaptır. Allah en ideal edebiyatçıdır, diyebilir miyiz? (Bunu soru olarak bırakıyorum. Çünkü kendisini Allah’ın koruması sananlar var ve bir konu daha iyi anlaşılsın diye kurulan içten cümlelere kem bakabiliyorlar.)

Hakikat evet, gerçek olması itibariyle zaten “baskın”dır. Fakat bu bir emri vaki, bir ittirme anlamında değil, hakikatin kendi doğasındaki doğruluk-dürüstlükten kaynaklı gökçekimli bir baskı.

Güzel söz İbrahim/24. ayette  anlatıldığı gibi… Zaten içerik itibariyle üst/insanı kendi üstüne çıkaran bir söyleme yaraşır bir vesile, bir araç gerekiyordu. O da edebiyattı. Yani sözü en güzel biçimde söylemek. Seslenendi zira. Hem soyut gerçekliğiyle, hem harflerden oluşan teni/edebi-edebiyatıyla…Yaşama dönüştüğünde var edeceği düzeniyle…

Kuran, hayati değerlerin sanatsal-edebi üslupla insana sunumu olduğundan,  ondan anladığımız hayatı, yine edebiyatın en idealiyle, yaşayan dil ve anlayışla insana sunmayı gerekli kılıyor.

İnsanın varlık amacı;  mümkün olabilen en yüksek edeple insan olmak ve olmaksızın ölmemek ise, Yaratıcısı ona hakiki amacını, ona ulaşmada, içselleştirip hayata dönüştürmede büyük motivasyonu olacak sanatsal bir üslupla sunmuştur.

Kendisi için her zaman çekici olan gerçeği öğrenirken edebi bir tat alacak ve bu da gerçeği benimsemesi ve yaşamasında çekim gücünü tamamlayacak bir işlev üstlenecektir.

Hayatı veren ideal hayat değerlerini de önermiştir. Ciddi bir hayat teklifi ile gelmektedir Allah insana. Edebi Kitab’ıyla…Hayatın Yaratıcı tarafından belirlenmesi için ikna edici bütün kanıtları seslendiren bir kitaptan daha ciddi bir kitap olamaz. Aynı zamanda çağlar üstü bir evrenselliğe açılımlı değişmez özleri korumasıyla da konumu kıyassız. İnsana, bu konumu dikkate alacak veya reddecek özgürlüğü tanımasıyla da bir o kadar özgün.

Hemen her insan ve hemen her hayat yeniden kurulabilir diyen cümlelerle donanmış sayfaları var. “İki kapak arası saklı sayfalar…”

Kaosun karşıtı barış ve esenliğin yollarına düşürmesi açısından, bu dinginlikte gelişim ve olgunlaşmak için her an söyleyecek yeni sözlerin kendi üzerinden havalanacağı kadar da güvenli bir yaşam bahçesi/alanı gibi…

2.Edebiyat, edebiyatçılar ve Kur’an denilince doğal olarak zihnimize Şuara suresi geliyor. Çokça konuşulup tartışıldı. Bildik bir soru. Şuara suresinin günümüz yazın erlerine, edebiyatçılarına, onların söz-davranış-düşünüşlerine hangi anlamları muhtevi kılıyor? Ne söyler biz edebiyatçılara Şuara suresi?

Her şairin ayrı bir cininin olduğuna inanılan ve harflerin birer kıvılcım gibi görüldüğü o dönemin popüler şairlerinde görülen,  edebi fakat güvensiz söylemlerle, Kitab’ın bir tutulmaması gerektiğini anlatır bir yanıyla, o ayetler. Yani kişisel bir hayal ve ilhamlanmadan ötede bir söylemdir bu.  Sandığınız ya da iddia ettiğiniz gibi bir şiir değil. İçeriği çok farklı. Salt hayal dünyasına ait, estiği gibi savuran sorumsuzca bir söylem değil.

O bir vahiy; şiirsel söylemi aracı kılarak seslenen bir hakikat söylemi. Amaçsız hayaller peşinde koşan insanı reel dünyaya ait sorumluluk bilincine çağıran ve ona tek tek sorumluluklarını hatırlatacak derecede ciddi bir söylem.

Bir yanda hiçbir sorumluluk bilinci taşımaksızın sarf edilmiş olan kişisel ve duygusal salınımlar var. Diğer yanda ise insanı sorumluluk bilincine çağıran ve yasa ve yaptırımları olan bir hayat görüşü söylemi. Aynı aracı yani edebi söylemi kullanmış olmaları şaşırtmasın. İçerik bambaşka bir ciddiyette deniliyor.

Şiir/sanat çok defa kendisini amaç edinmiştir, amacı hakikat olmayabilir ve serseri bir söz/yapıt gibi zihinlerde sarhoşluk yapabilir. Bir edebi tür olarak şiiri araç edinir ve onun etkileyici gücünü kullanarak hakikati anlatır vahiy.

Aslında bence sizin bildiğiniz bir şiir değil, amaçsız, salt duygusal ve bir eğlence olsun için söylenmiş ilhamlı insan sözleri değil. Üstün amaçlı bir değerlerin yer yer tanrısal/ilahi bir şiir gibi evren halkına sunumu denmek isteniyor.

Bu yüzden bu ayetler, yazmanın da her eylem gibi sorumluluk bilinciyle gerçekleştirilmesi gerektiğini söylüyor. Amaçsız yaşamak nasıl anlamsız kalmaksa amaçsız yazmak ta anlamsız bırakır aslında metinlerimizi. Yazının amacı doğru ise, insanı ve hayatı doğrultur.

Dürüst metinler çoğu zaman yazanı da kendine karşı mahcup eder. Böyle doğru şeyleri güzellikle yazan birinin yaşamı da ona paralel olmalıdır der durur yüzüne karşı. Salt okuru değil, yazarı da doğrultur. Bir tashih gibi…Yazıyı tashih ederken aslında hayatımızı, hayatları da tashih ederiz. Gereksizliklerden, anlamsızlıklardan soyutlarız.

Yazı ciddiyet taşımalı diyor. Bir şiir, bir fıkra da bu ciddiyeti; amaçlılığı ve anlamlılığı barındırmalı yüzünde diyor bu ayetler. Okuru, insanı ve toplumu etkiliyorsunuz. Etki alanınızla ilgili sorumluluğunuzun bilincinde olun diyor.

Sürekli ve yazarak yaşanası bir dünya özlemi içinde bulunan bir edebiyatçının hayatının biçimlenişinde ilke ve edim bazında Kur’an’ı Kerim’in işlevi, hususiyetleri öz olarak nedir?

Yaşanası hayat ile yaşadığı hayat arasında bir anlamda çarmıhtadır edebiyatçı. Daha ötesi cennet/ adaletin tamamlandığı, barış ve esenlik yurdu özlemi de var…Çarmıhın gelecek tarafı daha gergindir yani. Ortada yazar. Özel bir çarmıhı olan insan.

Bu gerilimin üstüne bir de elçilik var. Hangi hayatın hayalini ulaştırmak istiyorsa onun elçisi olmak…

Allah’ın insan için düşlediği hayatı beğenmiş ve o hayali insanlarla paylaşmak için yazıyorsak, biz de elçiyiz. Gerçek elçilerin özellikle atanmış olmasından farklı olarak, doğal yetenek ve kazanımlar toplumsal duyarlılığı yükler. Bu yüzden yazan insan, düşünen ve düşüncelerini paylaşıma açan bir elçidir.

Şayet bu Kitab’a inanıyorsa da, sorumluluk bilincine çağıran bir söylemi topluma iletmesi istenmektedir kendisinden. Yeteneğini kazanımlarıyla eğitip bu iletilerde kullanması gerektiği bilinciyle hem de…

Daha sorumludur diğerlerinden farklı olarak.

Fakat edebiyat dünyasında yaygın anlayışla çelişiyor bu düşünce. Bir ikilem var. Öteden beri sanatçıların/edebiyatçıların “üstün” yeteneklerinden dolayı sorumsuz ve gelişigüzel bir yaşamı yaşamada mazur görülmeleri gerektiği ve öyle yaşamadıkça üretemeyecekleri inancı var. Oysa üstünlüğün sadece sorumluluğu artıran bir bela/denenme olduğu bilincini de verir Kitap.

Sürüklenen olsaydı eğer tamamdı. Ne hali varsa görsündü. Fakat sürükleyen olmanın bedeli çok daha başka. Üstelik, bir manevrasıyla kalabalıkları süründürecek bir araç olan edebiyatı ellerinde böylesine maharetle tutuyorken…

Toplumu nereye sürüklüyor? İnsanı nereye çağırıyor? Bunları hesaba katmadan yazamamalı. Yazarsa gider. Kendisi de yazdıkları da…Nereye olduğunu ben söylemeyeceğim. Kendi adıma da korkuyorum. Sürüklüyor olduğu pişmanlıklara tek başına dilediği kadar gidebilir insan. Ancak kalabalıklara seslenirken böylesine sorumsuz davranamaz.

Sorumluluk bilincinin bir temkin olduğu ve kalemi rahat bırakmadığı düşünülebilir. Kalemin özgürlüğünü kısıtladığı…Fakat Birlik inancının asıl özgürlük, insanı kendisine olan tutukluluğundan bile kurtaracak gerçek bir özgürlük olduğu düşünülürse, özgürlük sandığımız tutukevlerinden feraha çıkabiliriz düşünürken ve yazarken.

Yaşadıklarını yazmalı insan. Ama ne var ki o da hayalindekine asla erişemeyecek sıradan bir insandır. Her üstün yeteneğinin altında da bir yeteneksizlik, bir güçsüzlük olabilir…Bu durumda, yaşayamadıklarından fakat aslında hep birlikte yaşamak istediklerinden, hayallediği, amaçladığı bir insandan, hayattan bahsettiğini samimiyetle ifade ederek, okurunu,  yazınlarını yaşamından bağımsız değerlendirebilme konusunda aydın tutmalıdır. Okurunu bilinçlendirmelidir.

Bu durumda popüler, çokça tercih edilen ürünler ortaya koymayabilir. Nitelikli olmanın kaderi olan; belki çok uzun vadede ve nihayet azınlık tarafından değeri anlaşılan bir şeyleri ortaya koyabilirse ne mutlu.

Sürekli bir koşuşturmacanın içinde çırpındığımız gündelik hayatımızda Kur’an’ı Kerim’i sıklıkla okuyor muyuz, okuyorsak daha çok hangi zamanlarda Kur’an’a vakit ayırıyoruz, Kur’an’la aşinalığımız ne derecede?

Kuranla anlamı olan ve hayatı anlatan bir kitap olması açısından ilk tanıştığım 18 yaşımdan bu yana sürekli birlikteyim. O günlere kadar da İslami Türk Edebiyatı hocası olan bir baba ve Kuran’dan hiç ayrılamayan bir annenin evladı olmam büyük lütuf. Bizim dönemimizde Mehmet Yaşar Kandemir’in Gönül Doktoru kitabı vardı. Babam rahmetli “ Benim kızım da gönül doktoru olacak.” Derdi. Özellikle anlamıyla tanıştığım ilk gençlik yıllarından bu yana Kuran Yolculuğu seminerlerini vermekte olduğum için okuma, yeniden yeniden düşünme ve düşüncelerimi güncelleyerek paylaşma konusunu diri tutabildiğimi söyleyebilirim.

Gece okunuşunun çok daha dokunaklı olduğunu, bir ilahi cümleyi gecenin dinginliğinde çok daha içselleştirebileceğimizi söyler Kitab’ın kendisi. Müzzemmil gece okumalarından bahseder. Gece insanın dinginlikle okuyabildiği, derinleşebildiği her hangi bir zaman dilimi olarak ta anlaşılabilir…Karanlık olması gerekmez. Bazen gözünüzü karartır hayatın telaşesini bir süreliğine kapı dışarı edersiniz. Çünkü bu rest, yine o hayatın daha iyi olması adına yapılan bir eylemdir.

Geceden, önceden, bir anlamda çokları uyuyorken, yani ölmüşken zihinsel anlamda diri olunabiliyorsa, yola çıkılabiliyorsa, gündüz hayatın cirit attığı zamanlarda daha ileri bir noktaya varabilmek mümkün olur.

Peygamberimiz (sav), ‘Beni Hud suresi ihtiyarlattı’ der, bir hadisinde. Bizim yanılgan, beşeri varlığımızın özünü, mahiyetini, kimyasını dönüşüme uğratacak bir ayet veya sure adı söylemeniz mümkün mü? Sizi etkileyen, hayatınızın dönüm noktası diyebileceğiniz bir ayet veya sure adı söyler misiniz?

Mesut Abdullah’ı hatırlamamam mümkün değil bu soruda. Ben Abdullah b.Mesut’ a, -sevgiyle selamlıyorum- öyle bir lakap koydum. Çünkü ilahi cümlelere olan sevgimiz çok benzeşiyor ve biz onunla yakın arkadaşız. O her zaman der ki: “ İşte bu ayet, güneşin dokunduğu her yerden ve her şeyden daha güzel!” Fakat bunu her bir ayet için yeniden söyler. Yani karşılaştığı her ayeti hepsinden daha güzel bulur. Ona hak veriyorum. Beni de bu güzel Kitap ihtiyarlatacak. Tek bir ayetin sorumluluğunun bile başlı başına bir hayatı kapsayacak ağırlıkta olması bakımından Hud 112 olağanüstü bir örnek. Hayatı nasıl da olağan ve olması gerektiği gibi özetliyor insanın gözü önünde…

Yine de en çok İhlas suresinde O’nunla olan ayaküstü tanışmadan sonra Enam suresinin,  O’nu O’ndan tanımaya devam etmek, gittikçe güvenecek tek Dost olarak onunla uzun uzun birlikte olmanın kapısını açması bakımından ayrı bir değeri var. Araf ‘ta ise onunla hayata adım atmak güzel. Hangisini söylesem hepsi ayrı bir hayat değeri olduğu için şaşkınlıkla dolaşırım Kitap içinde ben. Bu şaşkınlığım en çok güven duyduğum mekan olmasıyla ilgili tabi.

Tekvir suresindeki soru çok yaralar. Sık sık sorarım kendime, toplumuma…” Nereye gidiyorsun?” Yanılgılarımdan döndürür beni diye…

İfadelendirmek isteseniz Kur’an’da anlatılan hepimizin bildiği Yusuf ile Züleyha kıssası hakkında hikmet ve anlam açısından ne söylersiniz?

Bu konuda hem seminer metinlerim hem de onlardan bir kitap oluşturma hazırlıklarım var.  Fakat kısaca belki bu öyküde yaşanana, “Aşkın Z hali “ demek geldi içimden. Yani başa gelebilecek en son, en zor hali…

Zaten cinsiyet ayrımcılığından insan konumunu hala tam anlamıyla alamamış bir varlığın, üstelik bir de evli iken bir aşka düşmesinin konu edinildiği bu öykü için söyleyeceğim çok şey var. Belki böyle, her şeyin mümkün olabileceği, imkansızın imkan bulabileceği bir çetrefillilikle hayatı tanıtıyor. Büyük düşmelerin büyük kalkmalara neden olabileceğini söylüyor. Ya da egemen olmaktan dolayı iffetsizliği hep mazur görülen erkeğe önce sen Yusuf olmalısın diyor. “Namusun benden sorulur “ diye kadını baskılamaktansa kendi namusunu sorgulaması isteniyor. Bitmez ki…

Edebiyatçı kimliğini haiz bir yazar, edebi eserinin mayasını, özünü, mahiyetini  Kur’an’ın hangi yönüyle yoğurur, sanatının malzemesini çatarken Kur’an’da yer alan hangi kavramları esas alır?

Amaçsız yaşamamayı, amaçsız yazmamayı öğütler Kitap. Amacın evrensel ahlaki değerleri yaşamak ve yaşatmak olduğunu bildirir. Bunun için insanı disipline edecek ritüelleri önerir. Hepsi için güç yettiğince kaydını koyması insanı çok iyi tanımasındandır.

Böyle olunca edebiyatçı da O nasıl bir insan ve hayat inşa etmiş ve ederken hangi malzemeleri kullanmışsa onları takip etmeli. Ana ve değişmez kavramları temel direklerde kullanırken, değişebilen ve dönüşebilen konularda günün anlayışını kavrayan biri olma ve yaşayan dili kullanabilme maharetiyle, yaşanması gereken hayatın hayalini gerçek kılmalı yazılarıyla…

Barışın, her anlamda doygunluk ve dinginliğin/sekine nin inişine katkısı olacak  her değer, o değerin yapıtaşları olan her kavram var bunun içinde. Dosdoğru yazmalı.

Sözgelimi eşitsizliğin üstüne, adaletsizliğin üstüne kurulmuş bir dünyayı sarsacak ve nedense hep bir başkaldırıya varacak söylemler olacaktır bunlar…Her zaman güçsüzün yanından seslenmeli. Asıl gücün haklılık olduğunu, haksız gücü güç olarak tanımayacağını, mutluluğun ve insanca yaşamanın ayrımsız her insanın hakkı olduğu gibi konuları öncelemeli. Belki de halkına aslında çok güçlü olduğunu fakat gücünün farkındalığında olmadığını bildirmeli. Kuran bunlarla yüklü bir Kitap. En yüce güç; Hakk her zaman halkın yanından sesleniyor…Onları kendine ve evrene uyandırıyor…Dolayısıyla halkına sahip çıkmayan bir yazar, kendini üstün gören bir yazar düşünemiyorum.

 Kur’an bir edebiyat değil hayat kitabıdır öncelikle. İşin teknik tarafı bir yana bir çoğumuzun yaşantı-tecrübe veya ilim-amel ya da söz-düşünce-davranış bütünlüğünü kurma noktasında temel zaaflarımız var. İslam dünyasının bugünkü siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel durumunu göz önünde bulundurduğunuzda biz edebiyatçılar meselenin daha çok ‘edebiyat yapma’ yerinde mi takılı kalıyoruz, edebi tekniklerin hayatla olan bağsızlığını, kopukluğunu düşünürsek inanç-eylem birlikteliğinde yaşadığımız sorunlar edebiyatın sadece ‘edebiyat’ için yapıldığı anlamına gelmiyor mu? Tamamen dünyevi bir uğraş mıdır edebiyat? Edebiyatçının manevi tekamülünde hiç mi katkısı yok?  Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Kuranla birlikte olan bir edebiyatçının bu edebiyat, -yani yaparken varlığını en çok duyumsadığı, haz aldığı yazma eylemi- bile olsa hiçbir aracı amaçlaştırmaması gerektiğini düşünürüm.

Bir de toplumsal duyarlılık adına, hayatın böyle gelmiş böyle gitmemesi adına yapılması gereken o kadar acil şeyler, yazılması, dillendirilmesi gereken o kadar önemli konular var ki, hayattan kopuk salt duygusal akışlarınızı keyf içinde paylaşacak zamanınız yok.

Hayat orda öyle geçip gitmemeli. Kaleminiz onun önüne geçmeli ve hayatı peşine düşürmeli. Bu potansiyel de Kuran’da mevcut. Onu izleyen bir kalemin öyle olması, hayatın öncüsü olması beklenir. Fakat bu öncü söylemlerini öncelikle kendisi yapıyor mu? Yapmıyor belki. Yapamıyor. Kimse yapamayacak tam anlamıyla. Ama içtenlikle yapma yolunda, çabasında olacak.

Kuran üstüne çok konuşup, çok yazdığım zamanlarda içimden bir inleme yükselir içimden. Kimse duymaz.  Gerçekten bir iniltidir. Acıdır. O da şu: “Keşke  konuşabildiğim ve yazabildiğim kadar güzel de yaşayabilseydim….” Belki bu özetler sorunuzun cevabını.

Mustafa Celep, sordu

‘Yerlere ve Göklere Dair’, bir başkaldırı kitabıdır. Bir şairin başkaldırısıdır bu, içinde bulunduğu dönemin egemen ruhuna artık tahammül edememenin sonucunda gelen poetik patlama, ontik (varlıksal) açığa çıkış. Kitabı oluşturan şiirlerde konuşan anlatıcı-ben, tanrıdır. Kitap, tanrının yalvaç-şairle konuşmasını dile getiren metinlerden oluşur. Kitap, söylem bakımından Kuran-ı Kerim’i, içerik bakımından da Eski Ahit’i model edinmiş gibidir. Kitabın odaklandığı problem: İnsanlar tanrı kavramından uzaklaşmış, kendi varlıklarına yabancılaşmışlardır. Şu dizeler fikir verebilir: “Onlar derilerinden hoşnut, ama kendilerinden hoşnut değildirler. Ve bazıları canlılıklarını kavrayamamış gibi yaşarlar. (…) Onlara şunu da söyle: Yokluğun her şeyi kendinde bırakıldı. Ve varlık ona bekçi bırakıldı. (…) Onlar ne ateş ne su olabildiler. Ateşten korkuyorlar ama su olabilmiş değiller.”
Buradaki başkaldırı, anlatıcı-benin tanrılaştırılması yoluyla kıyam tarzında değil, bir tanrısızlaşma durumuna, tanrı kavramından yoksun olma durumuna başkaldırıdır. Ama önce şairin başlangıç dönemine bakalım.
Bir şairin doğal gelişiminin emareleri, başlangıç yapıtında mevcut ise, bunu, o şairin kendi yaratıcılığına ait gördüğüm, başlangıç yapıtında mevcut olmayan şiirselin, kendinden menkul olmadığını, esinini ve keşfini kendisinden sonraki yeni oluşumlardan aldığı yönündeki fikrim sanırım artık seçikleşti. İlk kitap, bu bakımdan önemlidir. Şairin yazgısı, ilk kitapta mevcuttur. Poetik vaat, ilk kitabın ilkliğini oluşturur. Şairlik, şairliğin ortaya çıktığı başlangıç noktasında kalarak ilerlemek veya mevcudiyete çıktığı başlangıcı terk etmeden daima onunla birlikte varolmak demektir.

‘Şiirsiz evrene göçmen’ 
Erkekli’nin ilk kitabı ‘Dizgi Yalnışı Yok’da da onun poetik probleminin emarelerini buluruz. Kitabın adında yer alan “yalnışı” ifadesinde dizgi yanlışı yoktur. Erkekli, ‘düşünce şiiri’ adını verdiği şiirini, “karanlıksız evrenden/ şiirsiz evrene göçmen/ bir kara lambadır şiirim” diye tanımlar. İlk bölümdeki şiir adlarının sıralanışı, şairin problemini ve dünya algısını göstermesi bakımından önemlidir: Evren, Din, Doğa, Su, Yaşam-Ölüm, Hayvan, İnsan, Ben, Siyasa, Şiir.

http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalEklerDetayV3&ArticleID=1074782&CategoryID=40